Abstrakty (2013)

Sesja plenarna I

DAVID NICHOLAS

Director, CIBER Research Ltd., UK; College of Communication and Information University of Tennessee, USA

The Times They Are a-Changin’ (again!): the second, great digital transition to the mobile. Implications for information scientists, publishers, educationalists, librarians and society

According to estimates the mobile device will soon be the main platform for searching the web, and yet our knowledge of how mobile consumers use information, and how that differs from desktops/laptops users, is imperfect. The paper sets out to correct this through an analysis of the logs of a major cultural website, Europeana. The behavior of nearly 70,000 mobile users was examined over a period of more than a year and compared with that for PC users of the same site and for the same period. The analyses conducted include: size and growth of use, time patterns of use; geographical location of users, digital collections used; comparative information-seeking behavior using dashboard metrics, clustering of users according to their information seeking, and user satisfaction. The main findings were that mobile users were the fastest-growing group and will rise rapidly to a million by December 2012 and that their visits were very different in the aggregate from those arising from fixed platforms. Mobile visits could be described as being information “lite”: typically shorter, less interactive, and less content viewed per visit. Use took a social rather than office pattern, with mobile use peaking at nights and weekends. The variation between different mobile devices was large, with information seeking on the iPad similar to that for PCs and laptops and that for smartphones very different indeed. The research further confirms that information seeking behavior is platform-specific and the latest platforms are changing it all again. Websites will have to adapt.


MIECZYSŁAW MURASZKIEWICZ
Institute of Computer Science, Warsaw University of Technology

Information Overload and Information Sciencee

Our minds and brains are flooded by an unceasing flow of countless information of various importance and relevance to our profiles and needs. Especially, the e-literate people who are more exposed to information flows and carry out intense communications activities on the internet have reasons to complain on the information overflow that hampers their time management schemes. The paper claims that although most media and ICT may cause information overconsumption, it is still possible to avoid the trap of information overload through a sensible administration of information diet based on digital literacy. It also urges information science to address the challenges caused by the information overflows and cognitive overload.


BRUNO JACOBFEUERBORN

Deutsche Telekom AG, Germany

The Yotta is not Enough! The Need for Rethinking Information Science

Big datasets (of yotta size, 1024) have become commonplace due to a massive and permanent generation of data by various systems, networks, organisations, etc. They are a topic of professional interest to ICT and information science researchers as they pose a new serious challenge on both theoretical and engineering grounds. The tern big data is usually understood as a very large set of data that due to its gigantic size measured in exabytes and more slips away from currently available data processing facilities. Big data, if combined with new deep data analysis techniques exploiting inference mechanisms embedded in data and text mining algorithms and with new ICT technologies such as grid computing and cloud computing, can become a game changer in many areas of human activities such as marketing, health, governance, defence and other areas. They can also change the way scientific research is carried out for the process of knowledge discovery hidden in very large datasets can be to a large extent automated. The paper surveys the evolution of paradigms of science from the eldest Platonic model, to the Baconian approach, to computer simulation, and eventually to the approach based on the exploration of big datasets. The big data approach to science entails the need to rethink the scope of information science. Towards this end, the notion of data science is presented and a sketch of a curriculum of an introductory course on data science (that includes big data) is proposed.


SEBASTIAN GRABOWSKI

Telekomunikacja Polska, Centrum Badawczo-Rozwojowe, Warszawa

API Interfaces to Strengthen Open Data

Open data is one of the key elements of the broad Internet ecosystem; other elements, such as open interfaces, open source, API, etc., are the assets that make the Internet environment robust, scalable, and extendable. In 2002, in an internal memo, Jeff Bezos CEO of Amazon wrote: “All teams will henceforth expose their data and functionality through service interfaces. Anyone who doesn’t do this will be fired. Thank you; have a nice day”. The service interfaces being subject to our particular interest in this paper are Open Data and Open APIs (Application Programming Interfaces). The former allows one to expose a number of datasets to interested users of various sorts and origins, while the latter can be used for offering an array of functionalities. These two facilities only, let alone other ones, are powerful tools given at the disposal of the users by advanced businesses and institutions, e.g. by Amazon. Such facilities are also developed and offered by telecommunications services providers. They are simple yet effective tools to set up user-made environments that are convergent and coherent. The main message of the lecture is that Open Data and Open APIs combined; also those provided by telecommunications operators can significantly improve and facilitate communications processes among people and institutions.


Sesja plenarna II


WIDAD MUSTAFA EL HADI

University of Lille 3- GERIICO laboratory- France

Digital Cultures and Universality in Knowledge Organization (KO)

Digital Cultures is defined by Milad Doueihi (2011) as a wide range of topics concerning the participation in online culture. This concerns, as he pointed out, information literacy, texts, archiving and storage. The diversity of digital practices and the importance of digital literacy in an increasingly complex textual environment caught the attention of many authors and is becoming crucial for Knowledge Organization Systems (KOS) and their interoperability. Digitalization leads economic and cultural actors to change modes of accessing, sharing and disseminating knowledge. Milad Douehi describes this process as “a result of convergence between our cultural heritage, classic culture and technical culture”. He asked for what he calls “Digital humanism”. As he mentioned in The Digital Conversion, (2011) “Digital humanism is the proof, that new technologies are becoming a sort of « culture » since they drive us into a new global cultural destiny/context”.
This paper will examine how knowledge organization meets the growing need to organize digital information. We are witnessing many shifts in knowledge organization: the scope of organized knowledge is limited any more to organizing books in libraries. For a long time, the most traditional form of indexing knowledge contents consisted in applying classification schemes and subject heading lists to printed books. New media have continuously appeared, whose contents also need to be organized: printed images, magnetic carriers, digital carriers, networked information…(Gnoli, 2011).
The increasing growth of new media leads information professionals to cope with the new needs by developing new methods for indexing the ever growing digital contents and to adapt them to new information carriers and repositories. The new challenges are how to operate convergence between these different media from two points of views: carriers and contents. The digital carriers are pushing libraries, archives and museums to develop a common universal knowledge space (Rayward 1997). This trend has been confirmed by the ever growing rise of new standards in cataloguing principles (Choi, 2012; Bourdenet, 2012, Arsenault, 2012, among many others) and the creation of new gateways between KOS (Hudon, 2012; Dextre Clarke, 2011), among others.
How can Knowledge Organization meet these new challenges? Is it possible to share a universal/global digital culture in the Open-linked data era?
What will be the impact of local or specific cultures and their input in organizing knowledge, knowledge distribution, sharing and access?
What will be the impact of the universal classification systems on the ongoing global changes generated by Digital information and Digital Cultures?
To answer these questions we will be focusing on some elements:
The new Digital Culture and its impact on KOS: in this respect we will examine universal classifications systems and the ways they adapted to meet the global change. We will show, through our investigations, how the ideas of Paul Otlet and S. R. Ranganathan are still up-to date and relevant in the new Web environments? How can a “faceted semantic web” (La Barre, 2010)” be achieved by considering the work of S.R. Ranganathan? Facets have caught the attention of practitioners who create websites and Web applications (ibid), and many research initiatives have demonstrated a variety of approaches and understanding of the facets’ importance for the Semantic Web. We will look at these applications and try to draw some hypotheses related to universals in classifications.


KRYSTYNA MATUSIAK

Library and Information Science Programme, University of Denver, USA

Digitization for Access and Preservation: The Evolving Debate in the Cultural Heritage Community

Digitization as a form of preservation has been debated by the members of the cultural heritage community since the beginning of digital projects. The benefits of digitization in expanding access and enabling new types of use are widely acknowledged and highlighted, but the recognition of digitization as an option for long-term preservation of analog materials has been controversial. Opponents of digitization as a preservation method point out the critical issues of the integrity and authenticity of digital objects as well as the stability of digital formats and the storage medium. Digitization as a preservation method, however, has been gradually gaining acceptance. It was endorsed by professional library organizations and has been recommended as a preservation method for at-risk archival materials by the Library of Congress. Its proponents argue that digitization brings renewed attention to the preservation of the heritage of endangered cultures and that it enables the representation and preservation of the fragile and deteriorating audiovisual materials. In recent years, the focus of the debate has shifted from an emphasis on reformatting to issues of usefulness, quality, and the preservation of contextual information. Preservation is viewed as one of the components of a digital curation cycle with a clear distinction being made between digitization as a preservation strategy and digital preservation. This presentation will provide an overview of the ongoing debate of digitization as a preservation strategy and will discuss the concepts of digital curation and digital preservation in light of the long-term preservation of cultural heritage materials.


ROBIN EFFING
Saxion University of Applied Sciences Enschede Netherlands; University of Twente, Enschede, Netherlands

Social Media Strategy Design

Both profit and non-profit organizations are struggling to implement social media for their benefits. One reason for this is the blurring distinction between work and personal use of social technology (Gotterbarn, 2012; Camps, 2011). Employees are now continuously online and social and work are getting more and more intermingled. An increasing number of employees “will be using social media to do their jobs” according to Bottles and Sherlock (2011). While some organizations benefit from social media such as Zappos and BMW Mini (Faust & Householder, 2009), most other organizations have difficulties addressing them. From our empirical case-studies regarding social media in non-profit communities (Effing, van Hillegersberg & Huibers, 2010; 2011) we learned that the presence of a social media plan affects the effectiveness of the social media campaign. The (re-)election of Mr. Barack Obama, president of the United States, makes a good example of an effective social media campaign based on a strategy plan (Christakis and Fowler 2009; Ren and Meister 2010; Talbot, 2008). By conducting a systematic literature review regarding social media strategy, we revealed a literature gap. Only 13 articles published in scientific sources have been found. The literature mainly has two lenses to address social media and making policies or strategies. First, there is the positivism lens. Given this lens, social media are seen as promising, capable of making a contribution to organizational goals. Social media are in that sense opportunities and a valuable business source. Second, there is the negativism lens. Given this lens, social media are seen as behavior that has to be regulated and controlled to limit negative business impact caused by (un)intentional harm of use. This view is based on command and control mechanisms and constraining employees. Based on the results of our own empirical studies regarding the social media strategies at political parties and non-profit communities in the Netherlands, combined with the outcomes of the literature review, we design a social media plan model. This model offers guidelines to address both the positivism and negativism aspects of social media. Furthermore, the model includes aspects of proper governance and alignment with organizational goals.


ANDRIUS SUMINAS
Vilnius University

Political News Sources: Traditional Media vs. New Media

The Internet is frequently called the technology that has changed communication the most since Gutenberg invented the printing press. Today the global network of networks and social media channels include the whole spectrum of human communication: from personal interaction to political topics.
With the constantly decreasing newspaper, television and radio audiences, the importance of the Internet and social media for the processes of the dissemination of information and news is significantly growing today. The Internet is becoming the main and sometimes the only source of political information and news for the increasing number of people, especially young ones.
The report presents the results of the study carried out before the Lithuanian parliamentary election in 2012, revealing where and how young people got information and news about politics and politicians. The results of an empirical study show the increasingly declining value of the traditional media and the growing role of new media for the dissemination processes of political news.


Sesja III: Edukacja informacyjna i zasoby cyfrowe


YOLANDE MAURY

Université d’Artois / Lille 3, Laboratoire Geriico -Lille 3, France

Information culture as a socio-cultural practice: (re)defining the concept in the context of digital convergence

We will examine the concept of information culture – used here preferably to information literacy – and its dynamics in the context of digital convergence. In the orientation of the ERTé “Information culture and information curricula” (A. Béguin, dir., Lille 3), by information culture, we mean a set of shared skills and knowledge, social patterns of behaviors, norms and values, involved in defining the importance of information, and allowing a wise and ethical use of this information. Information culture is both the basis of a common heritage and an educational project taking information and media as an object of study in response to individual and collective needs.
We would argue that the phenomenon of digital convergence brings to the foreground the social and human dimensions and gives a central role to the actors, considered in their interactions with other people and with artifacts in their information environment. Indeed, since the late 90s, the development of digital networks, the innovations generated by economic stimuli in the field of science and culture, as well as the digital convergence are at the origin of a mini-revolution in information practices, changing the way of thinking relation to media and information. More than a technical process related to digitization and network deployment, convergence is primarily a cultural and media convergence („Inter-activity is a property of the technology [...] participation is a property of culture” says Henry Jenkins). In the new information ecosystem that is taking place, new forms of participation are developing, that bring deep changes in thinking information culture. Information culture appears as a participatory and contributive culture, bridging the gap between social practices and academic knowledge, and questioning the role of actors who are no more at the periphery but in the heart of the system.
So in a world in permanent change, information culture is much more than information literacy, in its functional and individual meaning: it is not enough to know, individually, how to seek, select, evaluate, and have a fair use of information, it is necessary to control its own world of information, in order to act independently and contribute positively to the community. While new media affirm themselves as spaces of interaction, the communication relations and the role of actors are displaced: logic of creation, communication from the mass to the mass, emergence of new hierarchies, new rhetoric on a narrative mode, shared knowledge on a link and leak mode. Thus, information culture is not only a matter of reading information but of creating meaning out of cultural objects which are much more than neutral objects transmitting messages and information. It includes thinking on the process of knowledge creation and communication: in the context of convergence culture, the value of knowledge depends on the understanding of this process, and of the underlying assumptions, values, biases, and belief systems.
This mini-revolution in socio-cultural practices and information culture brings a reconfiguration of informational knowledge that is more an expansion than a substitution of new knowledge to old knowledge.
So doing, we will discuss information culture as an initiatic process informed by experience (embedded in socio-cultural practices), and as an introduction to the world of information-documentation (in the sense of „becoming a member”, in an anthropological meaning): the “informational” not only informing the mind, but changing the perception of the world and participating in a process of transformation (empowerment).


BÉATRICE MICHEAU

Laboratoire Geriico, Université de Lille 3 Charles de Gaulle; Université Lille Nord de France

School library as a heterotopic place

If we understand « Information Literacy » as « a set of knowledge and skills shared in a community which allow to situate, to locate, to qualify, to treat and to communicate relevant information” (Béguin-Verbrugge et Kovacs, 2011), understanding the links between information practices and social spaces of document would make explicit the role of the practice places (De Certeau, 1990) in the building of information literacy (Maury, 2011). One of my assumptions is that classroom, school library and home are the three main spaces where are built pupil’s information literacy, by different modes of production and circulation of documents. I am precisely trying to understand the features of school library space relative to classroom. I analyse school library as a practice place whose location and operation would make him a heterotopic place as defined by Michel Foucault (Foucault, 2001).
Framework: Through a thesis on pupil’s info-documentary practices at secondary school (pupil are between 12 and 15 years old), it appeared that they’re links between information value (to be able to situate, qualify, use information) and social contexts where information takes life and makes sense. To compare the role of classroom and school library in a always unfinished information literacy, I choose an ethno-semiotic approach (Le Marec, Souchier, Jeanneret, 2003). I could also qualify our approach as ecological (Bronfenbrenner 1979, Bateson 1977) because it is to understand the network between the different contexts of texts production and diffusion.

Findings
- Proxemy of spaces in the secondary school
Space is an artefact, not only material but also symbolic, a human being extension whose sense analyses has been formulated in the concept of “proxemy” by Stuart Hall. With the aim to compare modes of multimedia text and document production, diffusion and reception, a “proxemic” analyze would seek to understand how school library, over-meaning space, strongly organized, panoptic landscape of the document collection (Jacob et Baratin 1996) could also be paradoxically considered as a “semi-fixed” space: a space where distance and link rules between human beings and/or objects are less restrictive and where rapprochements are encouraged. On the contrary, classroom is a disciplinary and “fixed” space where material features and hidden structures are very restrictive and that organizes individual segregation (a “sociofugal” space). In this place where pedagogical simultaneity, magisterial authority, disciplinary overseeing and school supervision are deployed, texts and documents production and circulation are subjects to the constraints of the curriculum and to the magisterial power. (Bugnard 2006, Chervel 1998) Fragmented, diluted documents lose their identity, their value to be recomposed in consensual and disciplined textbooks.
- School library as a circulation space : a heterotopy
School library is a circulation space, a place of passages (Jeanneret 2008) where documents and info-documentary practices, heterogeneous and heterodox learning forms are confronted. There, teachers and pupils meet posters, newspapers, Internet, legitimate culture, children’s literature; drafts of homework, writing workshops, theatrical creations, solo work and group work etc. As a semi-public space (Maury, 2011), school library is not necessarily an open space. As all other overmeaning
space, it’s a partitioned, regulated or ritualized space. (Lamizet 1992) Effective and real place of a post-modern school utopia of pupil’s empowerment and culture sharing, school library could be characterized as a heterotopic place as defined by Michel Foucault (Foucault 2001): a deviation place wished but rejected by school institution. This is a space where are represented, but also changed, altered learning or document forms and standards. School library is a place between formal and informal practices, between legitimated knowledge and ordinary creativity, between teacher’s uttering and pupil’s tactics (De Certeau 1990).


ZUZA WIOROGÓRSKA

University of Warsaw Library; GERiiCO Research Team, University of Lille 3, France

Information literacy from the Polish-French perspective

The paper aims at describing the problem of information literacy in perspective of Polish-French comparative research of information users. In the first part of paper the similarities and differences in Polish and French approaches to the problem will be discussed from the perspective of higher education. In the main part the results of research conducted among doctoral students at the University of Warsaw and the University of Lille will be presented. The questionnaire and non-participant observations with elements of grounded theory were used. The research tended on the one hand to verify the hypothesis of a low use of scientific journals by doctoral students, and on the other hand to answer the question what activities librarians and faculty should undertake to increase the use. To conclude, the actions that might support the development of information literacy in higher education in both countries will be described. These are: cooperation between librarians and faculty, promotion of information literacy in academic environment, and integration of information literacy education into curricula. The framework of education programme, doctoral students-oriented, basing on international standards of information literacy will be discussed as well. The programme principally aims at increasing the use of scientific journals. The conducted comparative research is the objective of international PhD thesis and falls in line with the frames of European Research Area initiative.


LEILI SEIFI

University of Birjand, Birjand, Iran
Erasmus Mundus PostDoc Fellow – Institute of Information and Book Studies, University of Warsaw, Warsaw, Poland

The road to providing access to Iran’s heritage resources: Iranian Consortium

Iran is one the world’s oldest cultural and civilizations with historical background backing to 7000 BC. It is rich in terms of arts and cultural heritage resources (including manuscripts, works of art and artefacts). A number of organizations possess such resources and there are vast demands on use of these materials by scholars, professionals, and librarians.

The preservation of digital resources is finding ways to maintain digital heritage resources and make them accessible to public. Digital preservation ensures the long term maintenance of a document and provides continued accessibility of the contents over time and through evolving technology.

Based on demands on digital heritage resources for usage and also preventing duplication of digital copies Iranian consortium was released in 2008. At present 16 organizations and libraries from different parts of Iran are member of this consortium and shared their digital contents worldwide.

Development of cultural heritage in the country, participation of content owners, use or preparing standards for digital content delivery services and introducing of national content globally are main goal of this consortium.

Purpose: The present study will examine important role of consortium in accessing to digital heritage content, its activities, goals, services, advantages and also will investigate the application of digital contents.

Design/Methodology/Approach: Using a case study approach to access to Persian heritage digital content in Iran. Integrate access to the contents of the Old Persian in the country concerned, and many organizations and libraries have the responsibilities and capabilities to this important initiative. Consortium is acquiring collection of libraries and institutions manufacturer or owner of the content and information resources that provide access to the content to the scholars worldwide.

Findings: Permanent access is major factor to be considered when considering digital repositories of these rich resources.
Originality/ Value – An article paper focusing on accessing to digital content through Iranian’s consortium worldwide would be major output of this research. As we know the main ultimate goal of digital repositories should be consider making them accessible worldwide with the help of metadata standard.

Conclusion: It will discuss about members of the consortium and type of their digital contents, metadata standard used for making digital content accessibility. And also will discuss the problems faced by the libraries and organizations in sharing their content and providing continuing access to these digital contents for their long-term preservation. Finally, it will conclude and give references that would be used in this paper.


Sesja posterowa


ANNA KSIĄŻCZAK

Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie

Repozytorium Uniwersytetu Warszawskiego – trudna droga ku otwartości w nauce

Repozytorium Uniwersytetu Warszawskiego działa od 1 października 2012 r. Zostało powołane na mocy Zarządzenia nr 35 Rektora UW z dnia 2 lipca 2012 r. w sprawie gromadzenia i udostępniania przez Bibliotekę Uniwersytecką w Warszawie elektronicznych wersji rozpraw doktorskich, dopuszczonych do publicznej obrony na Uniwersytecie Warszawskim.

Wzorem innych repozytoriów instytucjonalnych (np. DASH na Harvardzie czy AMUR na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu), powołane przy Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie repozytorium gromadzi i udostępnia, a co za tym idzie promuje dorobek naukowy największego polskiego uniwersytetu. Jest też realizacją postulatu otwartego dostępu do treści naukowych.

Nowe technologie informacyjne już dawno wkroczyły na światowe uniwersytety i zmieniły sposoby komunikacji naukowej. Repozytorium instytucjonalne to niemal obowiązkowa usługa, którą musi oferować każda uczelnia pretendująca do miana nowoczesnej i otwartej. Trendy w tej dziedzinie wyznacza oczywiście MIT, który stworzył DSpace – darmową aplikację, pozwalającą zbudować dowolne repozytorium.

W Polsce proces budowania repozytoriów przebiega z opóźnieniem, mimo, iż m.in. na UW kształcimy wybitnych specjalistów z zakresu informatyki. Wydaje się jednak, że problem nie leży po stronie technicznej, tylko mentalnej. Opory przed otwieraniem własnych tekstów, wynikające zapewne głównie z nieznajomości podstaw prawa autorskiego są główną przeszkodą w budowaniu i rozwijaniu Repozytorium UW.

Zgodnie z Zarządzeniem Rektora UW repozytorium gromadzi na razie tylko doktoraty. Mimo tak ograniczonego zakresu działania ta nowa instytucja wzbudza niestety sporo kontrowersji w środowisku akademickim UW. Otwartość w nauce nie jest dla wszystkich oczywista.

Przymusowe udostępnianie rozpraw doktorskich w formie elektronicznej w Repozytorium UW zmieniło dotychczasową praktykę ogłaszania ich do publicznej wiadomości na co najmniej 10 dni przed obroną. Zdeponowanie pracy w uczelnianym repozytorium oznacza umieszczenie jej w Internecie. Po ok. 2 dniach praca jest już widoczna dla wyszukiwarek, a po tygodniu znajduje się w Google Scholar. Okazuje się, że taka forma upublicznienia tekstu rozprawy jest dla jednych doktorantów szansą na wypromowanie swoich badań, gdy tymczasem przez innych jest postrzegana jako poważne zagrożenie dla ich interesów ekonomicznych. Dotychczasowy sposób udostępniania rozprawy wszystkim zainteresowanym polegał na złożeniu jej papierowego egzemplarza w bibliotece wydziałowej, gdzie w wyznaczonych godzinach pracy tej instytucji można było, zazwyczaj jedynie na miejscu i bez możliwości skopiowania, zapoznać się z jej tekstem. W porównaniu z możliwościami jakie daje umieszczenie pracy w sieci taki tradycyjny „dostęp” do tekstu doktoratu raczej ograniczał grono jego odbiorców.

Doktoranci deponując rozprawy w elektronicznym repozytorium muszą podjąć decyzję o sposobie udostępniania pracy po obronie. Mogą udzielić licencji Creative Commons, udostępnić pracę na zasadach dozwolonego użytku lub nie udzielić licencji na rozpowszechnianie tekstu poza sieć UW. W wystąpieniu przedstawię zestawienie statystyczne dt. wyboru sposobu udostępniania prac i postaram się wyjaśnić wyniki.

Omówię też sprawę doktoratu, który był pisany z myślą o wydaniu go w formie książkowej i o konsekwencjach opublikowania go w Repozytorium UW. Jest to ciekawy przypadek obrazujący stan wiedzy lub raczej niewiedzy, panującej wśród niektórych doktorantów na temat praw autorskich i problemu plagiatów.
Powołanie Repozytorium UW jest szansą dla naszej uczelni na rozpropagowanie za pomocą Internetu dorobku naszej kadry naukowej. Tworzenie repozytoriów instytucjonalnych to ciągle nowinka na polskich uczelniach, ale stały trend wśród zagranicznych uniwersytetów. Polscy naukowcy często korzystają z otwartych zasobów sieci, wielu z nich chciałoby w ten sam sposób udostępnić swoje prace. Jednak jeszcze bardzo wiele osób obawia się otwartości w nauce widząc w niej zagrożenie dla własnych interesów ekonomicznych. Przykłady działających repozytoriów udowadniają, że udostępnienie wartościowych tekstów w repozytoriach nie zagraża interesom ich twórców. Wręcz przeciwnie – jest najważniejszym sposobem promocji dokonań naukowca.


MONIKA HALASZ-CYSARZ

Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych, Uniwersytet Warszawski

Czego uczymy ucząc etyki w działalności informacyjnej i bibliotecznej

Od kilku lat w polskich uczelniach na kierunku informacja naukowa i bibliotekoznawstwo prowadzone są kursy w zakresie etyki w działalności informacyjnej i bibliotecznej. Studenci, zarówno studiów dziennych, jak i zaocznych, z których wielu jest już czynnymi zawodowo bibliotekarzami, kończą studia, wzbogaceni o wiedzę w tej materii. Zarówno nauczając, jak i biorąc udział w zajęciach z etyki, trzeba mieć świadomość charakterystycznego dla tej dyscypliny, nie pojawiającego się w przypadku innych dyscyplin, napięcia pomiędzy teorią a praktyką.

W prezentacji chciałabym pochylić się nad ową specyfiką. Bliżej przyjrzeć się specyficznej pozycji wykładowcy etyki, sposobowi przekazywania wiedzy, środkom przekazu, konfrontowaniu teorii zasłyszanych na zajęciach ze swoim życiem (w przypadku słuchaczy,), a także konfrontowaniu przez studentów moralnej postawy nauczającego względem tego, czego naucza. Wydaje się wartościowym przedstawić wnioski i wskazówki, dotyczące postawy nauczającego oraz formy przekazu najbardziej odpowiedniej do nauczania treści etycznych, formułowane przez badaczy związanych z metodyką nauczania etyki.

Jeśli byłaby ze strony prowadzących takie zajęcia w ośrodkach informacji naukowej i bibliotekoznawstwa chęć wypełnienia ankiet, dotyczących nauczanych przez nich treści i stosowanych form przekazu, chciałabym referat również wzbogacić w płynące z przeprowadzonych ankiet wnioski i spróbować zanalizować je z punktu widzenia specyfiki nauczania etyki.


SABINA KWIECIEŃ

Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa, Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN, Kraków

Zarządzanie informacją w świetle polsko- i anglojęzycznych czasopism naukowych

Zarządzanie informacją stanowi przedmiot badań i dydaktyki wielu ośrodków naukowych w Polsce i na świecie. Stąd zasadna wydaje się analiza i krytyka piśmiennictwa naukowego na ten temat.
Celem prezentacji jest próba uchwycenia i charakterystyka dorobku, kierunku dyskusji i rozwoju metodologii w zakresie problematyki zarządzania informacją, obecnego w czasopismach naukowych w ostatnich latach.

Źródło badań stanowią polsko- i anglojęzyczne czasopisma naukowe, ukazujące się w latach 2010-2012. Wśród badanych czasopism uwzględnione zostały m. in. takie tytuły jak: Journal of Knowledge Management, Journal of Documentation, Online Information Review, Annual Review of Information Sciences and Technology, Information Pro cessing & Management, International Journal of Information Management, Zagadnienia Informacji Naukowej, Praktyka i Teoria Informacji Naukowej.

Badania przedsięwzięć naukowych w zakresie zarządzania informacją dotyczyć będą treści artykułów naukowych. Analiza i synteza materiału badawczego pozwoli na ocenę wiedzy na ten temat, uporządkowanie jej oraz na wskazanie kierunków badań i identyfikację obszarów niezbadanych. Prowadzone studia służyć mają zarówno celom poznawczym, jak i utylitarnym.


BEATA LANGER

Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa, Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN, Kraków

YouTube jako archiwum wideo oraz kanał masowej komunikacji polskich bibliotek akademickich

W chwili obecnej serwis społecznościowy YouTube jest jednym z najważniejszych filarów współczesnej kultury i metakultury. Pojawił się w Stanach Zjednoczonych w 2005 roku. Współcześnie stanowi on potężne narzędzie, doskonale funkcjonujące w kulturze popularnej. Można powiedzieć, że YouTube jest już częścią głównego nurtu mediów.

Wspomniany serwis wśród swoich licznych funkcji odgrywa m.in. rolę narzędzia edukacyjnego, źródła informacji oraz promocji i jako taki bywa również wykorzystywany przez biblioteki.

Problem poruszony w tytule wystąpienia wiąże się ze zbadaniem rodzaju materiałów umieszczanych przez biblioteki w serwisie (gatunki i rodzaj treści). Istotne pytanie brzmi: jak polskie biblioteki transmitują siebie w eterze? Jakie narzędzia wykorzystują, do jakiej liczby osób dzięki temu trafiają? YouTube jest obszarem kultury uczestnictwa warto więc zadać sobie również pytanie na ile serwis współtworzą użytkownicy omawianych bibliotek. Dla jakich odbiorców przeznaczone są określone treści i czy w związku z tym występują interakcje?

Do badania wytypowane zostaną polskie biblioteki akademickie wg określonych kryteriów: miasta wojewódzkie, wielkość i typ uczelni. Poruszona zostanie również kwestia popularności określonych materiałów: najczęściej oglądane, ulubione, najczęściej komentowane.
Istotna kwestia to obecność samodzielnych, oficjalnych kanałów bibliotecznych w serwisie oraz liczba ich subskrypcji, a także indywidualnych wyświetleń poszczególnych filmików zamieszczanych w kanale.


DOMINIKA PALECZNA

Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych, Uniwersytet Warszawski

Słownictwo interfejsu w narzędziach informacyjno-wyszukiwawczych polskich bibliotek akademickich

Jednym z wyzwań stojących przed bibliotekami jest podążanie za współczesnymi trendami w rozwoju narzędzi informacyjno-wyszukiwawczych, a wręcz kreowanie kierunków rozwoju takiego oprogramowania. Bogactwo treści – choć bardzo ważne – nie jest jedynym aspektem, który decyduje o korzystaniu z zasobów danej instytucji lub z danego źródła. Z tego powodu biblioteki zmuszone są dbać co najmniej o utrzymanie satysfakcji i poziomu spełnienia oczekiwań użytkowników.

Jednym ze środków służących do osiągnięcia tych celów jest udostępnienie wygodnych narzędzi informatycznych, które ułatwią dostęp do relewantnych z punktu widzenia użytkownika materiałów. Narzędzia te nie tylko muszą charakteryzować się dostępnością, potrafić trafnie wyszukiwać i sortować wyniki wg relewancji, ale także cechować się estetycznym, przejrzystym interfejsem oraz komunikować się z użytkownikiem językiem, który ułatwi skorzystanie z niego, zostając przy tym przezroczystym.

W związku z powyższym autorka dokona przeglądu katalogów online polskich bibliotek akademickich oraz udostępnianych przez nie systemów discovery umożliwiających dostęp do treści posiadanych lub subskrybowanych przez te instytucje. Efektem będzie analiza architektury informacji narzędzi udostępnianych przez biblioteki pod względem wykorzystanych etykiet.

Zostaną porównane etykiety stosowane w narzędziach starszej generacji (OPAC-i) oraz bardziej nowoczesnych systemach (systemy discovery). Autorka przedstawi najczęściej stosowane etykiety i dokona ich oceny w odniesieniu do grupy docelowej instytucji. Określone zostaną najczęściej popełniane błędy.
Przeprowadzone zostaną wstępne badania użytkowników bibliotek akademickich w celu określenia najtrafniejszych i najbardziej zrozumiałych etykiet, które odzwierciedlałyby treści i komunikaty wyświetlane w interfejsie użytkownika końcowego oprogramowania bibliotecznego.

Na tej podstawie sformułowane zostaną rekomendacje, które pozwolą uniknąć błędów, tak aby interfejsy narzędzi informacyjno-wyszukiwawczych były możliwie zrozumiałe i intuicyjne.


JOANNA SZEWCZYKIEWICZ

Instytut Badań Leśnictwa

„Folia Forestalia Polonica”

Poster dotyczy prezentacji anglojęzycznego wydawnictwa ciągłego Folia Forestalia Polonica, series A – Forestry wydawanego wspólnie przez Instytut Badawczy Leśnictwa i Polską Akademię Nauk nieprzerwanie od 1958 roku. Czasopismo poświęcone jest tematyce związanej z szeroko pojętymi zagadnieniami leśnictwa, agroleśnictwa, ekologii i ochrony środowiska przyrodniczego. Indeksowane jest w bazach: Forest Science, Forestry Abstracts, Index Copernicus, SCOPUS.
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przyznało 7 punktów za publikację w Folia Forestalia Polonica, series A – Forestry. Czasopismo ubiega się również o wejście do bazy Journal Citation Reports (JCR).


BÉRENGERE STASSIN

Information Science – Geriico – Lille 3, France

Librarians, archivists and blogs: from sharing knowledge to professional debate

Introduction: This presentation deals with the librarian blog as a new tool of information and knowledge dissemination. It’s a contribution to the study of the French LIS1 blogosphere, of its framework and issues.

In France, the first librarian blog is born in 2002. Today there are hundreds of blogs maintained by information professionals (Delhaye, Morin, 2007). However, there is a difference between the library blog and the librarian blog. The first is an institutional initiative while the second is a personal initiative (Torres-Salinas, 2011). This means that some professionals write about their work during their free time and raises the question of the true nature of their project.

According to Cardon (2006), this kind of blogger wants to be recognized as an expert, join a network of peers and interact with people with the same profile. To be visible, the blogs are grouped together via the blogroll or trackbacks and form a network in which resources are shared which overcomes „insufficient or irregular availability of each creator” (Rebillard, 2007).
We consider the LIS blogosphere as a community of practice (Wenger, 1998) in which bloggers share information, views and advices. However, they don’t all have the same visibility. The degree of awareness of a blogger is measured by the number of links pointing to his posts. The more a blog is pointed, the more influential it is (Trammel, Keshelashvili, 2005) and the more important its “informational authority” is (Broudoux, 2007).

Hypotheses: Our two hypotheses are that blogger’s project is based on the dissemination of knowledge and that the LIS blogosphere is made of both structural and cyclical topics.

Methodology: A list of 90 blogs is created. Both a structural and a content analysis are performed on a total of 3000 posts published between January and December 2011. The structural analysis aims to point out central and isolated actors, clusters and cliques. The links between blogs are collected via a crawler (Navicrawler) and visualized in open source software for exploring and manipulating networks (Gephi). The content analysis aims to point out the recurrent topics and the topics which emerge at certain times of the year, then disappear completely. We also collected all the comments left on posts in order to detect topics which lead to conversation or controversy.


KAROLIS STRUMSKIS

Vilnus University

Interactive Media Analysis and Big Data Insight for Social Sciences

In the presence of information shift toward online media Social Sciences are given opportunity to analyze political and social fabric of our society using big data sets. Yet measuring information metric change in real-time and aggregating large amounts of raw data is effectively impossible without optimal data management technologies.

This presentation introduces the Internet Media Analysis System Model (IMASM), which offers practical approaches to provide researchers and information scientists with tools and access to organized data in a ways that guarantee raw data validity and enables not only quantitative analytic but also qualitative analysis of smaller subsets when it is needed. IMASM allows heterogeneous data to be compartmentalized by its type of source and at the same time to keep relations of all the information and provide universal access interfaces. IMASM defines Data Slices as information reflections constrained by specific research project time frame, data sources, keyword topics. This method allows to use single big data database to conduct different researches at the same time. Model emphasizes organization of analytical tools and central data not for reuse in future projects as it is common but to build platform which allows to start new researches instantly and share computing resources more efficiently.

Architecture of IMASM and its affect to social researches is described in this paper as more dynamic and responsive analysis of data allows greater scientific results in a shorter time. Vilnius University Medialab has successfully implemented IMASM model and is conducting range of researches that would be otherwise unattainable with given human resources.


Sesja IV: Zawody, produkty, usługi informacyjne


ALEXANDER DIMCHEV
Sofia University “St. Kliment Ohridski” Faculty of Philosophy, Department of Library Science, Scientific Information and Cultural Policy, Bulgaria

Trends in the Development of Education in Library Information Sciences (LIS)

The aim of the paper is to address problems, strategies and policies in the training and development of library-information specialists at Sofia University “St. Kliment Ohridski”. They are discussed in the context of the dynamically changing requirements facing the representatives of the library profession. The recommendations and strategies of international organizations (IFLA, UNESCO, EBLIDA, etc.) and of leading national and specialized library associations are taken into account. The developments in the sphere of library education and the training of librarians in the Department of “Library Science, Scientific Information and Cultural Policy “ are analyzed against the background of what is happening worldwide.


RICHARD SAPON-WHITE

Head of Cataloging and Metadata Services, Oregon State University, USA

Transitioning from Technical Services to Center for Digital Scholarship and Services: The Experience at Oregon State University

The role of libraries is rapidly changing from that of information resource collector to that of information resource creator. Established processes for collecting, including selection, acquisition, organization and storage, have transformed as electronic formats replace tangible ones. Most of these processes are now largely automated, streamlining the ordering, receipt, and cataloging of shelf-ready books with accompanying bibliographic records. With the decline in the purchase of print resources, Oregon State University (OSU) has redirected its technical services staff to other activities that can best be described as information transformation and creation. These have included the digitization of unique resources, including both out-of-copyright works and locally-produced research, as well as providing access to born-digital materials, such as theses and dissertations and government documents.

This redirection of daily activities has included the retraining and reorganization of technical services personnel. Because long-established routines in acquisitions and cataloging can now be accomplished with significantly fewer staff, managers have sought ways to utilize these highly-skilled workers in new endeavors. Familiarity with database structure, knowledge of vocabularies and attention to detail are as important for assigning metadata to digital resources as for carrying out traditional technical services roles. Search-and-retrieval skills are now being applied to new tasks to further the library’s goal of making the university’s research more readily available to the wider world.

While staff still devote some time to prior responsibilities, all are also involved with the various digitized resources being deposited in the university’s institutional repository, Scholar’s Archive. Paraprofessional staff are involved in locating, retrieving, and digitizing the entire corpus of university extension publications; providing authority work for finding aids to the university’s archival resources; and checking copyright restrictions on faculty preprints and postprints. For this last endeavor, staff review lists of researchers’ published articles, check SHERPA’s RoMEO database for publisher policies on self-archiving restrictions, and, whenever possible, scan and/or upload a faculty member’s research into Scholar’s Archive.

The successful transition of the library’s technical services staff to these new roles is a reflection of OSU’s policy of reframing goals, retraining personnel, and restructuring workflows.


JACEK WŁODARSKI

Instytut Informacji Naukowej I Studiów Bibliologicznych, Uniwersytet Warszawski

E-reading device as a work tool of modern scientists

The aim of this paper is to present the possibility of utilizing e-reading devices as a work tool by modern scientists of all fields. With more and more scientific papers being posted online, it became much easier for scientist to reach large number of publications from respective fields. While accessibility of those text is a clear advantage which can also result in much better recognition of ones work, standard problems occurs connected with e-literature. Reading long, complex scientific texts in electronic forms can be unpleasant due to many conditions, known very well to anyone who tried to read a book from a computer or a mobile phone.

Those are the problems common not only to scientists but also to other people turning from printed to electronic literature. While fiction literature can be easily transcripted to flexible e-book formats and read conveniently on e-reading devices, the scientific literature is yet to undergo this process. Classical page-by-page division of the text is being strongly adopted by scientific literature. The whole citation system is based on that, that’s why electronic forms of science papers are mostly PDF files which are not suited for some of e-reading devices available.

The purpose of this paper is to present some of the most popular e-reading devices with their abilities to become a scientific work tool. The criteria for this evaluation will be: number of formats being supported by the device; how well does the device cope with each format; how well does the device cope with tables, graphs, footnotes and illustrations; complexity of a process of downloading texts from different sources; ability of instant download; web accessibility; ability to make notes and highlights in the text; ability to connect other devices in the cloud. The result of the evaluation will be pointing out best e-reading devices for each type of scientific text available in the web today.


RADIA BERNAOUI

ENSV of Algiers, Algiers, Algeria,

MOHAMED HASSOUN
ENSSIB – ELICO Research center, Lyon, France

Collaborative platform in the agricultural sector in Algeria. Towards a Knowledge Management

Nowadays the control of the information becomes essential and so is consequently for the competitive advantage for the global knowledge-based economy. Actually, with the development of the Internet, the amount of available information is increasingly important and is diversified in all areas. This change is connected with the advancement progress of information technologies, and more particularly of the one of telecommunications which in the past decade have changed our way to how we work, think, react.

Then the finding of an appropriate screening of the information is a decisive argument to settle a process consisting of researching, collecting, dealing with, and disseminating the information intended for the companies, the decision-makers, the scientists…

In Algeria, decision-makers, scientists, development actors do not have information sources designed for decision-making. When all is about technological advances and higher value-added activities, a dysfunction has impacted the Algerian companies and the Algerian research institutions, owing to the absence of knowledge management, a lack of valorization and ensuring to foster the sharing of knowledge which normally should come from such a situation, whereas these things do represent a real economic issue.

The lack of a structured and visible memory of the Algerian scheme for professional knowledge and agronomic research, the partitioning of companies and research institutions and technical agencies, the dispersion of the scientific output, make the valorization of the body of knowledge provided by such an output and the poles of competence quite difficult.

To answer to such a question means to offer an information system which networks all these links between the ones involved in Research and Development. As a result information is regarded as strategic raw material which has to be controlled by research institutions and companies, to become a competitive advantage.
For that purpose, the “knowledge” is also becoming increasingly an issue challenge, on an individual scale and a social one, to such an extent that “a knowledge society” is now emerging from our “information society”.

We have noted that information and knowledge are bound up. Nonetheless, it should be noted that information can achieve the level of knowledge, only when it does fulfill the process of intellectual capital.

It is against this backdrop that the creation of an information management system of the knowledge gained by the agronomic Algerian research.

Therefore, we have made the theoretical assumption that, the intellectual in the area of the agronomic research helps the agri-food companies to enhance their production, while also creating a collective and economic intelligence. It is against this backdrop that the creation of an information management system of the knowledge gained by the agronomic Algerian research has been considered.

To ensure that this system does fulfill the expectations of researchers and professionals, and to be ensured this tool really matches the knowledge management process/to adapt this tool to the knowledge management process/we have conducted two specific surveys with Algerian researchers and Algerian professionals. We do present in this paper partial results of our study which is based on these two surveys.

The objective of this study is to measure knowledge management of actors of agricultural sectors in Algeria through two major surveys. One for professionals to analyze their information practices and the other for researchers to understand their culture of knowledge sharing in order to offer a collaborative platform, tool of development and intelligence for the actors of the agricultural sector. Indeed, the actors of agricultural sector demand this collaborative tool in order to manage, to transfer and to share knowledge. They want to create this community of sharing and collaboration between research and economic sector.


Sesja V: Teoria i metodologia nauki o informacji


LAURENCE FAVIER
University of Lille 3- GERIICO laboratory- France

The Library as Place at the Digital Age

The library as place and space has emerged as a key concept in the literature. The role of space and place reshaping at the Digital Age is a major issue which has been hidden by the temporality’s one, on which we often focus, whenever we highlight the consequences of transmission speed through the ever increasing ICT progress.

We already know how political action forms are strongly dependent on space and places. Internet transforms the physical polling place into e-voting process and the traditional working places where social movements and political commitment traditionally gave up, into blogs and political social networks. The highly controversial issue of e-voting, or what some authors named “new social movements” illustrate this main transformation. Finally, the way in which the citizen is informed, how he or she decides to take part into social networks and undertake a political action in his/her real life with relation to his/her digital activity is directly linked to his/her existence in a certain space.

Culture and education are linked as strongly as political actions to the spatial dimension. Acquaintance with cultural works is structured by specific places such as museums, librarians and schools. Digital and physical space’s joint is often found in the education missions of these institutions.

In this proposal we are analyzing two major paradigms under which cultural institutions and especially libraries at the digital Age can be considered. The first one is the « learning centered paradigm » (Bennett 2009). The author argues that the challenge for the library is the connection between space and learning rather than the interaction between the reader and the books. The second paradigm is the idea of a « Third Place » (Oldenburg 1989). According this theory, the library should remain as a public space existing outside the realms of home and work. This position shows how digital culture reinvents spatiality while transforming at the same time our knowledge.


WIESŁAW BABIK
Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Refleksja ekologiczna w nauce o informacji

Przedmiotem mojego wystąpienia będzie prezentacja myśli ekologicznej w nauce o informacji. Kontekst tej prezentacji stanowić będzie charakterystyka ekologii informacji jako kierunku/dziedziny badawczej, jej genezy, jej związków z innymi dyscyplinami naukowymi, najważniejszych kierunków rozwoju oraz prób jej implantacji do nauki o informacji w Polsce. Zostaną też przedstawione wyniki pilotażowych badań procesu rodzenia się tego nowego kierunku badawczego nauki o informacji oraz zakreślania swojego pola badawczego. Podjęta zostanie również próba zdefiniowania podejścia ekologicznego w nauce o informacji (informacji naukowej).


SABINA CISEK
Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Analiza danych jakościowych we współczesnej informatologii

Referat poświęcony jest metodom (procedurom, technikom) analizy materiału empirycznego w dociekaniach jakościowych w nauce o informacji w XXI wieku. Opracowanie składa się z dwu głównych części, pierwsza z nich zawiera charakterystykę zagadnienia analizy danych jakościowych w ogóle, druga – we współczesnej informatologii. Podstawą metodę badań stanowi analiza i krytyka piśmiennictwa w różnych wariantach.

Problematyka analizy danych jakościowych (QDA – Qualitative Data Analysis) jest obecna od lat kilkudziesięciu zarówno w refleksji metodologicznej jak i praktyce badawczej nauk społecznych, zwłaszcza w socjologii, psychologii, etnografii, badaniach marketingowych. Jest to zagadnienie niezwykle istotne, ponieważ od sposobu analizy zgromadzonego materiału empirycznego bezpośrednio zależą wyniki badań, ich treść, trafność i wiarygodność. Jednakże jak dotąd nie wypracowano precyzyjnie sformułowanych, powszechnie przyjętych standardów prowadzenia analizy danych jakościowych, wręcz przeciwnie – w tym obszarze panuje stosunkowo duża dowolność interpretacyjna. Wynika to z samej istoty metodologii jakościowej, w ramach której procedury poznawcze nie są ściśle powtarzalne a gromadzony materiał empiryczny cechuje się bogactwem trudno kwantyfikowalnej treści. Z drugiej jednak strony dostępne są różne techniki analizy jakościowej, m.in. metoda permanentnego porównywania (constant comparative method) czy tworzenie map pojęciowych (concept mapping). Istnieje również specjalistyczne oprogramowanie komputerowe służące analizie jakościowych danych empirycznych.

Głównym celem rozważań w niniejszym referacie jest sprawdzenie czy, w jaki sposób i w jakim zakresie współczesna informatologia zainteresowana jest wskazaną problematyką oraz co z tego wynika dla stanu teorii i badań empirycznych. Dociekania mają zatem charakter przede wszystkim eksploracyjny. Postawiono dwa główne pytania badawcze. Po pierwsze, czy przedstawiciele nauki o informacji dyskutują na temat analizy danych jakościowych w kontekście przedmiotu i pola badawczego informatologii? Jak kształtuje się – pod względem ilościowym i merytorycznym – dorobek piśmienniczy w tym zakresie? Po drugie, czy prowadzone są badania empiryczne, w których rzeczywiście wykorzystuje się istniejące techniki analizy danych jakościowych? Które z tych technik są najczęściej stosowane i dlaczego? Co w szczególności jest przedmiotem takich badań? Czy analiza danych jakościowych jest prowadzona rzetelnie, gwarantując intersubiektywną sprawdzalność wyników dociekań?

Odpowiedzi na postawione pytania przyczynią się do wzrostu samoświadomości metodologicznej w polskiej nauce o informacji.


ARKADIUSZ PULIKOWSKI

Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej, Uniwersytet Śląski w Katowicach

Metodologia badań w nauce o informacji – brakujący element

Tło: Często pomijanym aspektem prowadzenia badań naukowych jest informowanie o wynikach potencjalnych beneficjentów. W nauce o informacji jest to szczególne istotne, gdyż rezultaty wielu spośród podejmowanych badań, zwłaszcza tych dotyczących oceny jakości systemów i usług, mogą być wykorzystane w praktyce.

Cel badań: Wykazanie, że podejmowanie prób zmiany opisanej w badaniu rzeczywistości, na podstawie sformułowanych wniosków, jest powinnością informatologa, o której nie można zapominać.

Metodologia: Przedstawiono przykłady pasywnego i aktywnego upowszechniania wyników badań przez autorów oraz konsekwencje obu postaw.
Wartość badań: Uwrażliwienie na problem badań, których wyniki mogły, lecz nie zostały wykorzystane przez potencjalnych beneficjentów z uwagi na brak wiedzy na ich temat. Aktywne informowanie o wynikach badań w odniesieniu do beneficjentów niezwiązanych z nauką o informacji służy również promocji dyscypliny i buduje jej pozytywny wizerunek.


DIANA PIETRUCH-REIZES

Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Pytania o paradygmaty w nauce o informacji (Refleksje wokół 50. rocznicy wydania The Structure of Scientific Revolutions Thomasa S. Kuhna)

Koncepcja metodologiczna amerykańskiego filozofa nauki Thomasa Samuela Kuhna nie należy do teorii nowych – upłynęło 50 lat od ukazania się pierwszego wydania najgłośniejszego dzieła The structure of scientific revolutions (Chicago 1962), w 2013 roku mija dokładnie 45 lat od polskiej edycji Struktury rewolucji naukowych (Warszawa 1968). Od samego początku prace Kuhna i jego poglądy wzbudzały szerokie zainteresowanie środowisk naukowych, zyskując tyluż zwolenników co przeciwników, o czym świadczy światowe piśmiennictwo. Kuhnowski model nauki prowadzi nas do paradygmatu, w węższym znaczeniu do koncepcji wzorców, w szerszym – do struktury macierzy dyscyplinarnej, do koncepcji wspólnot naukowych i rozwoju nauki. Wprawdzie poglądy Kuhna odnosiły się głównie do obszaru nauk przyrodniczych, a nie nauk społecznych czy humanistycznych, do których należy informatologia, istotne wydaje się przypomnienie tej koncepcji metodologicznej – rozwijanej i doprecyzowywanej, nawet zmienianej przez T.S.Kuhna – wskazanie jej przydatności poprzez przyjrzenie się jej najważniejszym elementom. Inspiracje kuhnowskie są nadal obecne w świadomości metodologicznej współczesnych badaczy, mogą być przydatne w rozważaniach teoretycznych podstaw uprawiania historii konkretnej dziedziny nauki, w tym historii informatologii.


Sesja VI: Informacja naukowa i komunikacja w nauce


ZBIGNIEW OSIŃSKI

Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Czasopisma open access i repozytoria naukowe elementem obszaru pośredniczenia w komunikacji naukowej historyków najnowszych dziejów Polski

Internet zaczyna odgrywać coraz większą rolę w komunikacji naukowej także w środowisku humanistów. Celem artykułu jest określenie w jakim stopniu internetowe czasopisma open access i cyfrowe repozytoria naukowe wykorzystywane są przez historyków specjalizujących się w badaniach nad dziejami PRL – tę grupę humanistów, których pracami udostępnianymi w sposób otwarty zainteresowani są nie tylko badacze, lecz także przedstawiciele wielu innych grup społecznych i zawodowych – pasjonaci historii. Przedstawiona zostanie systematyka elektronicznych i otwartych czasopism i repozytoriów, które do komunikacji naukowej wykorzystuje wspomniana grupa badaczy. Podjęta zostanie próba określenia na ile tematyka prac wpływa na możliwość ich opublikowania w tych historiograficznych czasopismach open access, które umieszczone zostały na ministerialnej liście czasopism, a więc zapewniających nie tylko dostęp do szerokiego grona badaczy – co może przełożyć się na wzrost ilości cytowań – lecz także pozwalających na zdobycie punktów służących do oceny pracownika. Analizie poddane zostanie również zjawisko polegające na publikowaniu przez historyków w takich obszarach Internetu, które co prawda zapewniają możliwie szeroki dostęp do czytelników, ale nie wpływają na awans zawodowy (niepunktowane czasopisma elektroniczne, wortale – nieformalne repozytoria – z tekstami prac naukowych). Autor uznaje bowiem, że specyfika komunikacji naukowej w tej dyscyplinie obejmuje nie tylko relacje badacz-badacz, lecz także badacz-pasjonat.


MAREK NAHOTKO

Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Publikowanie naukowe jako proces organizacji wiedzy. Zarys koncepcji

Od stosunkowo niedawna, bo od końca lat 80. XX ubiegłego wieku nazwa organizacja wiedzy (OW) stosowana jest dla określenia dziedziny badań i działalności praktycznej, związanej z tworzeniem narzędzi, których celem jest zapewnienie szybkiego i efektywnego dostępu do zasobów wiedzy. Organizacja wiedzy może być rozumiana w różny sposób. Birger Hjorland wskazuje na takie podejścia do OW, jak: podejście tradycyjne (klasyfikacje biblioteczne), zarządcze (biznesowe), analizy logicznej i fasetowej, komputerowe (m.in. wyszukiwarki), bibliometryczne (cytowania), zorientowane na użytkownika i kognitywne (potrzeby użytkownika, folksonomie), analizy dziedzinowej i inne (w tym architektury informacji, semiotyczne, kompozycji dokumentu). Mówi on także o węższym (typowym dla informacji naukowej) i szerszym rozumieniu systemów organizacji wiedzy (SOW), czyli struktur, narzędzi i metod stosowanych do organizowania wiedzy w różnego typu środowiskach i dla różnych celów szczegółowych. W tym drugim przypadku SOW związane są z organizacją piśmiennictwa, tradycji, dyscyplin i ludzi w różnych kulturach.

W szerszym rozumieniu OW może być traktowana jako działalność społeczna służąca nadaniu pewnym zasobom wiedzy określonej struktury organizacyjnej, ułatwiającej użytkownikom dostęp do wiedzy (B. Sosińska-Kalata). Działalność ta polega na przykład na organizacji informacji w formy dokumentów – naukowe publikacje, artefakty wiedzy – w procesie kodyfikacji wiedzy. Dalej, dotyczy ona także organizacji dokumentów w społeczeństwie, ich stosowanych rodzajów, funkcji oraz sposobów powstawania. W tym przypadku to nie informacja i wiedza zapisana w dokumentach są organizowane przez SOW, jak w wąskim znaczeniu SOW, ale informacja i wiedza organizowana jest w postaci dokumentów przy pomocy specyficznych im SOW. Stąd wynikają koncepcje nowych form publikowania elektronicznego, takie jak nanopublikacje, gdzie następuje organizacja wyłącznie informacji, w oderwaniu od kontekstu dokumentu. W ten sposób dokumenty, jako narzędzia komunikacji i organizacji wiedzy, kształtują i są kształtowane przez społeczne praktyki OW. Rozwój narzędzi komunikowania naukowego, głównie publikowanie elektroniczne, powoduje wzrost stopnia mediacji procesów pozyskiwania wiedzy i informacji, przez co następuje transformacja samej działalności naukowej.

Publikowanie naukowe można uznać za proces kodyfikacji wiedzy. Proces ten jest bardzo zróżnicowany. Naukowcy muszą decydować o celach, jakie realizować będzie kodyfikowana wiedza, ewaluować wiedzę ze względu na jej przydatność z punktu widzenia przyjętych celów oraz identyfikować wiedzę istniejącą w różnych formach, przydatnych do osiągnięcia celów. Identyfikują odpowiednie medium dla kodyfikacji i dystrybucji wiedzy. Wszystkie te i inne, podobne procesy można uznać za wyraz OW w publikowaniu naukowym.

Publikacja naukowa jest opisem wybranych przez autora obiektów (niekoniecznie fizycznych), procesów, stanów itp. w sposób uporządkowany, na podstawie ich cech, wybranych ze względu na cel prowadzonych (i opisanych) badań. Publikacja, zawierająca reprezentację tych obiektów, jest odzwierciedleniem opisywanych rzeczy oraz stanu wiedzy i punktu widzenia autora tej reprezentacji. Różne punkty widzenia, zależne od np. reprezentowanej dyscypliny, dla realizacji ich różnych celów w społecznym podziale pracy, mogą wymagać różnego rodzaju publikacji i/lub ich struktur. Stąd wynikają dyscyplinarne różnice w sposobach publikowania.

Publikacja naukowa zawsze zawiera mieszankę różnych podejść, teorii i poglądów. Mogą one być w tekście wyrażane jawnie lub być ukryte. SOW zastosowane w publikacji powinny ułatwiać odczytanie poglądów wyrażonych jawnie i odkrycie (np. poprzez odpowiednią analizę teoretyczną i filozoficzną) poglądów ukrytych.

W referacie przedstawione zostały: model publikowania naukowego jako procesu OW na tle innych modeli: hierarchicznego modelu piramidy wiedzy, modelu transformacji informacji w wiedzę Hackathorna i modelu E2E Fauchera. Model ten uwypukla rolę wiedzy: naukowca, wydawcy i indeksujących w OW. Nawiązuje on do modelu komunikacji naukowej wcześniej przedstawionego przez autora (Nahotko 2010).
Przedstawiono wykaz SOW, stosowanych jako narzędzia organizacji i kodyfikacji wiedzy i informacji w publikowaniu naukowym i zaproponowano ich wstępny podział. Wskazano na procesy OW szczególnie istotne w publikowaniu elektronicznym.


JACEK TOMASZCZYK

Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej, Uniwersytet Śląski w Katowicach

Współautorstwo publikacji naukowych jako wyznacznik współpracy między naukowcami

Artykuł skupia się na tematyce współpracy wśród naukowców zarówno w Polsce, jak i za granicą. Za wskaźnik współpracy przyjęto współautorstwo artykułów w polskich i zagranicznych czasopismach naukowych z zakresu bibliologii i informatologii. Analizę, obejmującą lata 2000-2009, przeprowadzono na podstawie danych zgromadzonych w bazie CYTBIN oraz pięciu czasopism zagranicznych: International Journal of Information Management, Journal of Academic Librarianship, Journal of Documentation, Journal of the American Society for Information Science and Technology oraz Library and Information Science Research. Zwrócono także uwagę na znajomość języka angielskiego, jako czynnika wpływającego na międzynarodową współpracę naukowców.


TERESA ŚWIĘĆKOWSKA

Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych, Uniwersytet Warszawski

Autor i jego funkcje w komunikacji naukowej

W eseju „Kim jest autor?”, opublikowanym w 1969 roku Michel Foucault zwrócił uwagę na funkcje kategorii autora w porządku dyskursywnym i poza nim. Wskazał, że nazwiska autorów służą klasyfikacji i hierarchizacji tekstów, pozwalają je grupować oraz określać ich relacje w stosunku do innych tekstów. Foucault dostrzegł też, że zanim pojawiła się romantyczna koncepcja twórcy, autor był ważną kategorią w systemach cenzury, jak też w regulacjach przemysłu wydawniczego. Zainicjowane przez Foucaulta pytanie o autora i jego funkcje stało się przedmiotem badań wielu dziedzin, takich jak literaturoznawstwo, historia książki, studia z zakresu prawa autorskiego, czy historia nauki. W referacie będą przedstawione ogólnie główne kierunki badań dotyczących autorstwa. Bardziej szczegółowo wystąpienie będzie dotyczyło nowych zjawisk w nauce i komunikacji naukowej, w których interpretacji kategoria autor- naukowiec jest ważnym punktem odniesienia. Pytaniem wiodącym będzie to, czy autor w nauce ma takie samo znaczenie jak autor w innych obszarach produkcji symbolicznej. Pytanie to częściowo dotyczy rozumienia nauki i sposobów jej organizacji, jak też systemu wynagradzania i uznawania zasług w pracy naukowców. Zjawiskiem dobrze ilustrującym problematyczność kategorii autora w nauce jest wzrost liczby badań zespołowych prowadzonych przez duże grupy badaczy. Przypisywanie autorstwa publikacjom powstającym w oparciu o pracę dużych zespołów jest ważnym praktycznym i teoretycznym problemem komunikacji naukowej. W referacie znajdzie się opis najważniejszych wątków dyskusji dotyczących przypisywania autorstwa w nauce oraz przykłady zasad sygnowania publikacji zespołowych wypracowane przez niektóre wspólnoty naukowe.

Kategoria autora-naukowca ważna jest również w dyskusjach dotyczących własności intelektualnej w nauce. W tym obszarze dyskusji pojawia się szereg problemów powiązanych z pytaniami o prawa wykorzystywania wyników badań naukowych i komu te prawa przynależną. Czy autor- naukowiec jest jedynym podmiotem praw do wyników badań przez niego prowadzonych? Jakie prawa przysługują instytucji, która go zatrudnia i wynagradza jego pracę? Jakie prawa ma publiczność, która przez podatki finansuje prowadzenie badań? Referat będzie dotyczył także aktualnych dyskusji na temat polityki Open Access i roli autora-naukowca w rozwoju tego modelu komunikacji naukowej.


MARIA PRZASTEK-SAMOKOWA

Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych, Uniwersytet Warszawski

Specyfika stylu naukowego tekstów z dziedziny informatologii/nauki o informacji

Według definicji słownikowych styl naukowy jest funkcjonalną odmianą języka ogólnego, występującą w pracach naukowych. Charakteryzuje go nasycenie terminologią naukową i specjalistyczną, jednoznaczność, ścisłość i precyzja informacji, unikanie elementów oceniających i wartościujących, częste stosowanie form bezosobowych, strony biernej, czasu przeszłego, form trybu przypuszczającego i formalizmu matematycznego. Język naukowy nie stanowi jednolitego tworu, ale cechuje się odmianami specyficznymi dla określonych dziedzin wiedzy. Teksty naukowe – szczególnie współczesne – pisane przez jednych naukowców dla innych naukowców (i pozostałych czytelników) są trudne – albo wręcz niemożliwe – do zrozumienia bez odpowiedniego przygotowania.

Celem opracowania jest próba przedstawienia swoistych cech (abstrakcyjność, ścisłość, obiektywizm, internacjonalność) i wykładników językowych stylu naukowego w tekstach naukowych z informatologii/nauki o informacji. Abstrakcyjność wiąże się np. z używaniem dużej liczby rzeczowników niekonkretnych oznaczających pojęcia umysłowe, oderwanych przymiotników i czasowników nazywających czynności pojęciowe oraz preferowaniem pewnych modeli słowotwórczych, stosowaniem złożonych struktur składniowych intelektualizujących tekst, metafor jako środków werbalizacji i interpretacji nowej informacji naukowej. Logiczność przejawia się w wyraźnej segmentacji tekstu, czyli podziale na rozdziały, paragrafy, akapity, wyraźne rozgraniczenie tekstu podstawowego od pobocznego. Pochodną logiczności jest także specyficzny sposób formułowania myśli i układania ich w zdania złożone podrzędnie i zdania pojedyncze rozwinięte. W tekstach naukowych więcej jest spójników i zaimków wskazujących na relacje oraz elementów spajających. Obiektywizm znajduje wyraz w stosowaniu formy bezosobowej lub formy liczby mnogiej, braku elementów nacechowanych ekspresywnie, w obecności wyrażeń modalnych, zwłaszcza podkreślających wątpliwości, ostrożność nadawcy, sformułowań wyrażających postawę dystansu autora wobec przekazywanych treści. Internacjonalność polskiego stylu naukowego związana jest ze znacznym stopniem jego nasycenia internacjonalizmami i wyrazami obcymi.

Dla potrzeb opracowania autorka poddała analizie teksty artykułów naukowych opublikowanych w latach 2005-2012 w dwóch czasopismach dziedzinowych – „Zagadnieniach Informacji Naukowej” i „Przeglądzie Bibliotecznym”. Rezultaty przeprowadzonych badań, stanowiąc pierwszą próbę charakterystyki stylu tekstów naukowych z dziedziny informatologii/nauki o informacji, mogą także stać się przyczynkiem do badań nad stylem naukowym współczesnej polszczyzny.


Sesja VII: Problemy i metody organizacji wiedzy


BARBARA SOSIŃSKA-KALATA

Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych UW

Współczesne kierunki rozwoju teorii organizacji i klasyfikacji wiedzy

Teorie organizacji i klasyfikacji wiedzy w nauce o informacji i bibliotekoznawstwie służą określeniu poprawnych i użytecznych w praktyce metod taksonomicznego podziału piśmiennictwa i innych zasobów utrwalonej informacji i wiedzy. Teorie te wskazują jak należy tworzyć schematy klasyfikacyjne, na podstawie których taki podział jest przeprowadzany i jak należy je stosować w praktyce. Z teoriami tego typu związane były pierwsze próby formułowania założeń bibliotekoznawstwa i bibliografii rozumianej jako dziedzina refleksji naukowej. Również w nauce o informacji od dawna stanowią one jeden z kluczowych nurtów rozważań teoretycznych, które powinny zapewnić podstawę dla konstruowania efektywnych narzędzi organizowania dostępu do treści utrwalonej wiedzy. Do najbardziej znanych teorii organizacji i klasyfikacji wiedzy powstałych w przeszłości należą teorie M. Deweya, H. E. Blissa, J. D. Browna, P. Otleta i H. La Fontaine’a, Ch. Martela i S. R. Ranganathana. Większość z tych teorii stanowi konceptualną podstawę najszerzej stosowanych współcześnie taksonomicznych systemów organizacji wiedzy. Wśród teorii tych wyróżnić można trzy główne podejścia aksjologiczne do organizowania dostępu do zapisanej wiedzy: (1) podejście pragmatyczne, ukierunkowane na dostosowanie struktur organizacji wiedzy z aktualnym stanem istniejącego piśmiennictwa; (2) podejście epistemologiczne, oparte na konsensusie społecznym, najczęściej naukowym, edukacyjnym lub kulturowym; (3) podejście ontologiczne, ukierunkowane na odwzorowanie w strukturze organizacji wiedzy struktury obiektów i zjawisk rzeczywistości, której ta wiedza dotyczy. Komputeryzacja działalności informacyjnej, a w szczególności potrzeby związane z organizacją dostępu do treści cyfrowych zasobów wiedzy w globalnym środowisku sieci komputerowych skierowały ponownie uwagę wielu badaczy na weryfikacją dotychczasowych teorii klasyfikacji i poszukiwanie koncepcji nowych, adekwatnych do wymagań współczesnej praktyki usług informacyjnych. W ostatnich dwóch dekadach widoczny jest więc wyraźny wzrost zainteresowania teoretycznymi aspektami organizacji i klasyfikacji utrwalonej wiedzy. Na podstawie krytycznej analizy piśmiennictwa przedmiotu z tego okresu w referacie podjęta zostanie próba systematyzacji nurtów i głównych koncepcji rozwijanych współcześnie w ramach teorii klasyfikacji w nauce o informacji.


JOLANTA SZULC

Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej, Uniwersytet Śląski w Katowicach

Zastosowanie technologii semantycznych w porządkowaniu wiedzy. Przegląd rozwiązań

Celem referatu jest przedstawienie wybranych technologii semantycznych, które znajdują wielorakie zastosowania praktyczne w porządkowaniu wiedzy. Jest on adresowany do specjalistów zajmujących się oceną narzędzi informacyjnych, w szczególności różnego typu systemów organizacji wiedzy. W literaturze przedmiotu wymieniane są liczne definicje sieci semantycznej oraz standardy, narzędzia i technologie, bez których sieci semantyczne nie miałyby szansy zaistnieć. Na potrzeby badań przyjęto następującą definicję sieci semantycznej: Sieć semantyczna jest rozszerzeniem dzisiejszej sieci Web, w której informacja ma dobrze zdefiniowane znaczenie, przez co umożliwi lepszą współpracę komputerów i ludzi (The Semantic Web is an extension of the current web in which information is given well-defined meaning, better enabling computers and people to work in cooperation, T. Berners-Lee, J. Hendler, O. Lassila: The Semantic Web. „Scientific American” Vol. 284, No. 5 (2001), p. 34-43). Technologie semantyczne są to zaawansowane narzędzia informatyczne pozwalające na efektywne zarządzanie danymi, których kluczową cechą jest możliwość uwzględniania kontekstu i różnorodnych relacji. Cecha ta pozwala na zarządzanie danymi, informacjami oraz wiedzą. Na podstawie badań literatury przedmiotu wyróżniono grupy narzędzi i technologii semantycznych wykorzystywanych do porządkowania wiedzy. Szczegółowe rozwiązania zilustrowano przykładami ich zastosowań. Wyróżniono: grafy i wykresy semantyczne, algorytmy do znakowania semantycznego dużych zbiorów zdjęć, sieci semantyczne wykorzystywane do przetwarzania języka naturalnego, sieci semantyczne łączone z metatezaurusami, ramy semantyczne, semantyczne klasyfikacje, systemy hybrydowe.

Wykresy semantyczne (ang. relational data graph, attributed relational graph) zawierają zakodowane relacje (powiązania) między parą wpisywanych węzłów. Ponadto, każdy węzeł ma zestaw atrybutów z nim związanych (np. wiek może być atrybutem węzła typu osoby). Algorytm do automatycznego znakowania semantycznego dużych zbiorów zdjęć składa się z ram, różnych segmentacji, ekstrakcji cech, kwantyzacji wektorowej i modułów (ang. Latent Dirichlet Allocation module) (S.S. Gleason et al., 2010). Sieci semantyczne wykorzystywane są również w przetwarzaniu języka naturalnego (NLP, ang. Natural Language Processing), a także języka medycznego (MLP, ang. Medical Language Processing). Łączenie sieci semantycznych z metazaurusem zaobserwować można na przykładzie Unified Medical Language System® (UMLS®) w National Library of Medicine’s w Stanach Zjednoczonych. Ramy semantycznego znakowania (etykietowania) są tworzone z wykorzystaniem metody alokacji (ang. Latent Dirichlet Allocation method). Semantyczne klasyfikacje są wykorzystywane w analizie obrazów gromadzonych w różnych ustawieniach przestrzennych i czasowych. Przykładem systemu hybrydowego jest system zaprojektowany przez pracowników Pacific Northwest National Laboratory, Sandia National Laboratories i Cracy Inc. w Stanach Zjednoczonych. System ten posiada zdolność obliczeniową do przetwarzania bazy semantycznych wykresów i wykorzystuje architekturę platformy Cray XMT, tradycyjne klastry oraz duże bazy danych (C.A. Joslyn, et al., 2011).

Przeprowadzone analizy upoważniły do sformułowania następujących wniosków. Sieci semantyczne mogą być wykorzystywane do porządkowania różnych obszarów wiedzy, np. podczas epidemii SARS, w pierwszej dekadzie XXI wieku, wykorzystano technologie sieci semantycznych na potrzeby reagowania kryzysowego (J.E. Powell, L.M. Collins, M.L.B. Martinez, 2009). Rozwój technologii semantycznych umożliwia automatyczne przetwarzanie nie tylko danych liczbowych, lecz także informacji tekstowych i ich znaczenia. Technologie semantyczne wykorzystują różne metody reprezentacji wiedzy, takie jak: reguły, ramy, struktury gramatyczne, reprezentacje logiczne, systemy obiektowe, czy sieci neuronowe. W praktyce pojawiają się coraz nowsze zastosowania sieci semantycznych łączonych z takimi formami organizacji wiedzy, jak ontologie, RDF (ang. Resource Description Framework), SPARQL (ang. SPARQL Protocol and RDF Query Language), reguły oparte na systemach danych powiązanych z Semantic Web (W3C Semantic Web Activity [online]. 2012 [dostęp: 15 grudnia 2012]. Dostępny w World Wide Web: http://www.w3.org/2001/sw/). Niektórzy badacze określają obszary badań sieci semantycznej obejmujące cztery zakresy: sieć (ang. web), zawartość (ang. content), usługi (ang. services) i poznanie (ang. cognition) (D. Mills, 2005). Należy sądzić, że dalsze prace badawcze będą dotyczyć podnoszenia funkcjonalności technologii semantycznych, przy użyciu których muszą być brane pod uwagę potrzeby i zachowania użytkowników.


MARCIN ROSZKOWSKI

Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych, Uniwersytet Warszawski

Modelowanie uniwersum bibliograficznego, czyli do czego potrzebne są nam ontologie

Termin ontologia jest często używany w kontekście zagadnień związanych z Siecią Semantyczną oraz równie często nadużywany w odniesieniu do zastosowania dowolnych formalizmów w systemach organizacji i reprezentacji wiedzy. Celem referatu jest funkcjonalna charakterystyka ontologii jako narzędzia formalnej ekspresji struktur pojęciowych. Kontekstem rozważań będzie uniwersum bibliograficzne jako metafora systemu pojęciowego, na który składają się dokumenty, ich atrybuty oraz relacje bibliograficzne. Ontologia, jako specyfikacja pewnej konceptualizacji, operuje formalnym aparatem do opisu danego fragmentu rzeczywistości. Pozwala to na spójne i jawne odwzorowanie pewnego modelu świata przy zachowaniu założenia o jego otwartości (tzw. Open World Assumption – OWA). Warunek OWA wyznacza istotną różnicę na poziomie epistemologicznym wobec tradycyjnych systemów organizacji wiedzy czy schematów metadanych. W referacie zostaną scharakteryzowane dwa rodzaje ontologii, terminologiczne oraz formalne. Celem ontologii terminologicznych jest reprezentacja domeny za pomocą systemu kategorii pojęciowych (tzw. TBox), którym towarzyszą ich odpowiedniki słowne, ale przede wszystkim ich formalne wykładniki. Ontologie formalne operują dodatkowo określonym językiem logiki, który pozwala na formułowanie aksjomatów (tzw. ABox) i wyrażanie definicji. W referacie zostaną scharakteryzowane podstawowe funkcje ontologii, czyli operowanie spójnymi ramami interpretacyjnymi, jawne wyrażanie założeń ontologicznych określonej domeny, rozdzielenie wiedzy deklaratywnej od operacyjnej oraz funkcja poznawcza. Rozważania podjęte w referacie zostaną zilustrowane poprzez odwołanie się do istniejących ontologii. Będą to narzędzia wykorzystywane do reprezentacji obiegu informacji w nauce (Semantic Publishing and Referencing (SPAR) Ontologies) oraz formalne modele biblioteczno-bibliograficzne (FRBR oraz ISBD) jako przykłady ontologii terminologicznych.


STANISŁAW SKÓRKA

Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa, Biblioteka Głowna
Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

Fasety na nowo odkryte. O integrowaniu systemów nawigacji i organizacji treści

Cel: Celem niniejszego artykułu jest omówienie klasyfikacji fasetowej (wieloaspektowej), jako jednego z podstawowych systemów organizacji treści stosowanego w serwisach internetowych.

Projekt/metodologia/ podejście: Autor skupi się na analizie i porównaniu przykładów zastosowania elementów fasetyzacji w wybranych serwisach internetowych (informacyjnych, komercyjnych i bibliotekarskich) oraz przedstawieniu mechanizmów wspomagających stosowanie faset, tzw. wyszukiwanie fasetowe i nawigacja fasetowa.

Wyniki: Klasyfikacja fasetowa jest dziś jedną z najczęściej stosowanych form kategoryzacji treści w serwisach internetowych o charakterze komercyjnych, choć większość jej autorów nie zdaje sobie z tego sprawy. Duża część sklepów online oferuje użytkownikom tzw. filtry ograniczające obszar wyszukiwania, pozwalające zawężać poszukiwanie i w sposób przyrostowy, wzbogacać zasób wiedzy na poszukiwany temat. Dzięki rozwojowi technologii informacyjnej powstał mechanizm łączący kategoryzację z przeglądaniem – nawigacja fasetowa (zwana też kierowaną). Stosowana jest ona m.in. w bibliotekach cyfrowych, bazach danych i katalogach bibliotek. Zostaną omówione przykłady zastosowań oraz analiza porównawcza.

Wartość/oryginalność : Fasety oraz klasyfikacja fasetowa znajdują się w polu zainteresowań m.in. specjalistów od badania i projektowania użytecznych serwisów internetowych oraz architektów informacji. Autorowi nie są znane wyniki badań nad wykorzystaniem tego mechanizmu w serwisach internetowych związanych z działalnością informacyjno-biblioteczną.


MARIA BEREŚNIEWICZ

Książnica Pomorska w Szczecinie

JHP BN – rekonfiguracja modelu chwd i dekonstrukcja jiw. Zmiany organizacji tekstu chwd. Zmiany syntaktyczne oraz „kondycja” semantyczna jednostek leksykalnych

Język haseł przedmiotowych Biblioteki Narodowej to język, w którym powstaje adnotacyjna charakterystyka przedmiotowa bieżącej bibliografii narodowej oraz z którego wciąż powszechnie korzystają biblioteki publiczne w Polsce.

Język ten w ostatnich latach przechodzi znaczne przeobrażenia. Warto niektóre przybliżyć i wskazać przypuszczalny kierunek rozwoju. Zmiany obejmują zarówno przekształcenia w strukturze powierzchniowej charakterystyki wyszukiwawczej: haseł przedmiotowych, syntagm (relacja temat – określnik, określnik – określnik) oraz rekonfigurację tekstu charakterystyki ze struktury -umownie określając- poziomej w strukturę wertykalną. Przekształcenia jednostek semantycznych języka – autosyntaktycznych z wyrażeń złożonych, funkcjonujących z aspektem (temat – określnik), na wyrażenia autosyntaktyczne i samowystarczalne znaczeniowo – tzn. na tematy funkcjonujące bez pomocniczych semantycznie wyrażeń (elementarnych jednostek leksykalnych). Wydaje się, że aspekt, tak jak jest rozumiany w teorii języka haseł przedmiotowych, poszerza swoje językowe reprezentacje – tę funkcję zaczynają przejmować tematy fakultatywne. W charakterystyce wyszukiwawczej powstaje nowa mapa sememów – elementów znaczących i budujących właściwą metainformację. Zmiany – likwidacja pewnych kategorii wyrażeń i wprowadzanie nowych typów (kategorii) wyrażeń, to zjawiska z ubocza przekształceń.

Wydawało się, że „skalarność” syntaktyczna JHP BN – segmentacja struktury powierzchniowej tekstów charakterystyki wyszukiwawczej, znajduje doskonałego sprzymierzeńca w koncepcji MARCowskiego standardu metadanych oraz że powyższa komplementarność już jest sukcesem, gwarantującym -w końcu- wykorzystanie zasobów relewantnych metadanych. W rekordy relacyjnych baz danych bardzo dobrze wpisują się nie tylko zatomizowane metadane ze stref opisu bibliograficznego, ale także rzeczowa charakterystyka wyszukiwawcza, wyrażona w językach haseł przedmiotowych. Uzus heurystyczny w katalogach OPAC, który -wydaje się- polega nie tyle na wyznaczaniu strategii wyszukiwawczej (wybór narzędzi: indeksy i ich multiplikacja, wyszukiwanie złożone z wykorzystaniem operatorów Boole’a), ile na formułowaniu instrukcji wyszukiwawczej z pominięciem języka informacyjno-wyszukiwawczego (zapytanie informacyjne tożsame z instrukcją wyszukiwawczą), wskazuje, że problem dostępności zasobu zbioru wyszukiwawczego, to problem nieekwiwalentnych względem siebie języków: naturalnego języka użytkowników i sztucznego. Mowa o nieekwiwalencji -jednak- słownikowej i -co oczywiste- gramatycznej. Wyszukiwanie wspomagane siecią odsyłaczy, staranna rekonstrukcja ekwiwalentów, bazodanowe zatomizowanie elementarnych jednostek leksykalnych (skalarność ejl), jeszcze nie jest tym, co satysfakcjonuje korzystających z sieciowych systemów informacyjno-wyszukiwawczych. Wydaje się, że transformacje zachodzące w JHP BN zmierzają do formułowania takich tekstów charakterystyki wyszukiwawczej, które kognitywnie symulując język naturalny i takiż sposób formułowania, wyrażania myśli, odtwarzają zdezintegrowany sposób postrzegania – intelektualnej percepcji, właściwej współczesnej kulturze masowej.


Sesja VIII: Zachowania informacyjne


KATARZYNA MATERSKA

Instytut Informacji Naukowej I Studiów Bibliologicznych, Uniwersytet Warszawski

Heurystyki w świecie nieopanowanej informacji

Cel badań: Celem wystąpienia jest pokazanie roli heurystyk w docieraniu do różnorodnej informacji oraz w jej ocenie. Przyjęto założenie, że intuicyjnie stosowane heurystyki informacyjne zdecydowanie pomagają współczesnym użytkownikom e-informacji w wyłowieniu z nieprzebranych zasobów tych informacji, które są niezbędne, a równocześnie najbardziej wartościowe i wystarczające do realizacji wyznaczonych zadań. Trzeba pamiętać, że istotnym ograniczeniem działań informacyjnych (w tym wyszukiwawczych i lekturowych) większości internautów jest czas („tyrania chwili”). Metody heurystyczne zakładają wykorzystanie składników nagromadzonej już wiedzy (swojej i innych) oraz znanych sposobów postępowania do konstruowania i weryfikacji swoich własnych „inteligentnych”, twórczych i nowych rozwiązań (strategii i taktyk wyszukiwawczych). Ciekawym problemem badawczym, na który postaram się poszukać odpowiedzi jest to, czy i na ile świadomie i chętnie heurystyki informacyjne wykorzystywane są przez użytkowników informacji (w tym młodych ludzi w sieci). Jak heurystyki pomagają użytkownikom w szybkiej orientacji oraz ocenie jakości, wystarczalności i wiarygodności informacji? Jak wykorzystywane są w tym celu mechanizmy społecznościowe Internetu?

Podjęty problem niesie nowe ciekawe obszary badań dla nauki o informacji – nie tylko w zakresie teorii wyszukiwania informacji, w szczególności bowiem zmienia podejście do oceny zachowań informacyjnych użytkownika, w którym redefiniowany może być jego indywidualny wysiłek poznawczy. Wpłynąć to także może na projektowanie nowej generacji narzędzi informacyjno-wyszukiwawczych.

Metodologia badań: W celu weryfikacji postawionej tezy, krytycznej ocenie poddana zostanie dostępna literatura w języku angielskim (literatura na ten temat w jęz. polskim praktycznie nie istnieje), w szczególności prześledzone zostaną aktualne światowe raporty z badań, pokazujące w jaki sposób użytkownicy sieci korzystają z informacji, jak sobie radzą, czym się kierują, jakie heurystyki wykorzystują. Zanalizowany materiał poddany zostanie twórczej dyskusji w celu wskazania nowych wątków do badań na polu nauki o informacji.

Rezultaty: Rezultatem badań może być (jeśli to będzie możliwe) opracowanie katalogu (zestawu) heurystyk informacyjnych, najbardziej przydatnych do sprawnego poruszania się w nieopanowanym i wciąż żywiołowo rozwijającym się świecie informacji (także do implementacji w narzędziach wyszukiwawczych). Zwiększenie zainteresowania słuchaczy/odbiorców podjętą problematyką może mieć swój wkład w maksymalizowaniu efektów wyszukiwawczych w stosunku do włożonego wysiłku, czasu i kosztów.


MARZENA ŚWIGOŃ

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Zachowania związane z indywidualnym zarządzaniem wiedzą i informacją – w świetle badań wśród studentów

Przedstawiono podstawowe założenia koncepcji indywidualnego zarządzania wiedzą i informacją (Personal Knowledge and Information Management, PKIM) oraz wyniki badań empirycznych w tym zakresie, przeprowadzonych wśród polskich studentów w 2011 r. Podjęte przez autorkę badania, w części teoretycznej oraz empirycznej, obrazują humanocentryczne oraz zintegrowane podejście do trzech koncepcji, tj. indywidualnego zarządzania wiedzą (Personal Knowledge Management, PKM), indywidualnego zarządzania informacją (Personal Information Management, PIM) oraz kompetencji informacyjnych (Information Literacy, IL). Egzemplifikacja składała się z dwóch części różniących się celem i metodyką: badań o charakterze jakościowym, w których zebranym materiałem były swobodne wypowiedzi respondentów oraz ilościowo-jakościowym, z wykorzystaniem ustrukturyzowanego kwestionariusza ankiety. W referacie szczególną uwagę zwrócono na wyniki drugiej części, tj. skoncentrowanej na badaniu zachowań, postaw, umiejętności i odczuć respondentów w zakresie zarządzania indywidualnymi zasobami wiedzy i informacji, czyli gromadzenia wiedzy i informacji, selekcji, zachowywania, dzielenia się i tworzenia. Grupa respondentów składała się z 510 studentów kierunków i specjalności umownie nazwanych informatologiczno-bibliologicznymi (tj. kierunku Informacja naukowa i bibliotekoznawstwo oraz pokrewnych specjalności, tzn. Informacja naukowa i bibliologia, Zarządzanie informacją naukową, Komunikowanie i zarządzanie zasobami informacyjnymi) z dziewięciu uniwersytetów.


MONIKA KRAKOWSKA

Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa, Uniwersytet Jagielloński

Information Use Environment (IUE) jako przestrzeń zachowań informacyjnych studentów.

Referat stanowi próbę diagnozy modelu zachowań informacyjnych użytkowników podejmujących procesy informacyjne w określonej przestrzeni. Locus ten stanowi miejsce nie tyle symboliczne, ale przede wszystkim określające płaszczyznę zachodzących relacji podczas analizowania wyszukiwania oraz wykorzystywania informacji, jak również przebiegu zachowań informacyjnych. W poszukiwaniu wzorca zachowań informacyjnych, istotna jest szczególnie konceptualizacja czynników, mających wpływ na podejmowane interakcje, indywidualnie, jak i w grupie. Skoncentrowano się wokół analizy roli kontekstu w zachowaniach informacyjnych studentów informacji naukowej i bibliotekoznawstwa, pozostających w wymiernych okolicznościach podczas przedsięwziętych działań w procesie informacyjnym. Starano się ustalić w jaki sposób elementy społeczne, kulturowe, edukacyjne, a także psychologiczne wpływają na zachowania informacyjne nowicjuszy, studentów I roku studiów licencjackich oraz ekspertów, studentów studiów magisterskich.

Rozważania teoretyczne zostały skoncentrowane wokół konceptu Roberta S. Taylora Information Use Environment (IUE), środowiska wykorzystania informacji. Model ten oparty został na czterech determinantach: grupie użytkowników, zadaniach (problemach wynikających z określonych potrzeb informacyjnych), miejscu (otoczeniu, środowisku, gdzie zachodzą procesy informacyjne) oraz decyzjach (podejmowanych w celu rozwiązania zadania lub problemu). Społeczno-kulturowe oraz afektywne odniesienie w modelu zachowań informacyjnych studentów stanowiło substrat do porównania z modelem tymczasowych miejsc informacyjnych, Information grounds Karen Fisher.

W podjętych badaniach poszukiwano wiedzy na temat charakteru akademickich konstrukcji społecznych studentów. Zwrócono również uwagę na zróżnicowane determinanty zachowań informacyjnych użytkowników, ważne dla konstruowania skutecznych modeli analizy zachodzących procesów informacyjnych.


ANNA MIERZECKA

Instytut Informacji Naukowej I Studiów Bibliologicznych Uniwersytet Warszawski

Zachowania informacyjne humanistów – badanie potrzeb informacyjnych pracowników naukowych Wydziału Historycznego UW

Organizacja komunikacji naukowej podlega w ostatnich latach gruntownym przemianom, zwraca się uwagę na jej pogłębiający się globalny i sieciowy charakter, będący między innymi wynikiem postępującej cyfryzacji, rozwoju inicjatyw Nauki 2.0 oraz budowy informatycznej infrastruktury nauki. Integralną jej częścią są specjalne systemy informacyjno-wyszukiwawcze, które powinny umożliwiać sprawny dostęp do materiałów informacyjnych w sposób odpowiadający specyfice dyscypliny reprezentowanej przez badacza. Efektywny przepływ informacji, rozumiany jako docieranie do właściwych komunikatów, czyli m.in. pertynentnych publikacji naukowych, powinien być też wspierany przez odpowiednio przygotowany system usług świadczonych przez specjalistów informacji na rzecz środowiska naukowego. Przygotowanie tego rodzaju infrastruktury musi opierać się na badaniach potrzeb informacyjnych.

Celem badania przeprowadzonego wśród pracowników i doktorantów Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego było przede wszystkim uzyskanie wglądu w specyfikę uwarunkowań wyszukiwania informacji związanych z zachowaniami informacyjnymi przedstawicieli środowiska nauk humanistycznych. Zgodnie ze współczesnym definiowaniem zachowań informacyjnych w badaniach tych przyjęto, że obejmują one nie tylko działania badanych użytkowników informacji, lecz również szeroki kontekst tych działań i ich uwarunkowania. Badania miały charakter jakościowy, przyjęto w nich przyjęto tzw. humanistyczną perspektywę badawczą co nie oznaczało jednak całkowitej rezygnacji z prekonceptualizacji problemowej, ale przyjęte hipotezy sformułowano jako bardzo ogólne założenia, których zadaniem było wytyczenie kierunków opisu badanej rzeczywistości. Starano się m.in. ustalić czy relewancja algorytmiczna oraz przedmiotowa w przypadku przedstawicieli nauk humanistycznych w sposób dominujący wpływa na poziom satysfakcji, czy też można wyróżnić inne równie istotne bądź istotniejsze czynniki. W sytuacji powszechnych problemów z przeładowaniem informacyjnym, kiedy to docieranie do dokumentów spełniających warunki relewancji algorytmicznej jest łatwiejsze niż proces selekcji publikacji, które są rzeczywiście pertynentne, tego rodzaju stwierdzenie wydawało się uzasadnione. Te same przesłanki były podstawą sformułowania tezy o istotności optymalizacji wyników wyszukiwania, co oznaczałoby większe znaczenie współczynnika dokładności niż kompletności dla satysfakcji użytkowników końcowych.

Weryfikacja opisanych założeń wymaga odpowiednio dobranych technik badawczych. Zdecydowano, że najodpowiedniejsze jest przeprowadzenie z uczestnikami projektu wywiadów zogniskowanych. W badaniu udział wzięli pracownicy i doktoranci Instytutu Archeologii, Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej, Instytutu Historii Sztuki, Instytutu Historycznego, Instytutu Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych oraz Instytutu Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego. Celem niniejszego wystąpienia będzie prezentacja wyników uzyskanych w badaniach.


JUSTYNA JASIEWICZ

Instytut Informacji Naukowej I Studiów Bibliologicznych Uniwersytet Warszawski

Triangulacja metod badań społecznych w informatologii na przykładzie projektu „Informacja zdrowotna – oczekiwania i kompetencje polskich użytkowników”

Problem korzystania z zasobów informacji zdrowotnej oraz kompetencji i przygotowania użytkowników w tym kierunku, mimo że wpisuje się w obszary badawcze informatologii zarówno w ujęciu Sabiny Cisek (wyszukiwanie informacji, zachowania użytkowników informacji) jak i Marii Dembowskiej (ujęcie psychologiczne), jest wciąż nierozpoznany w Polsce. Badania w tym zakresie są prowadzone za granicą (głównie w USA i Kanadzie) od lat ponad czterdziestu lat, a ich wyniki wykorzystuje się między innymi w zakresie projektowania szkoleń i usług informacyjnych dopowiadających potrzebom użytkowników. W Polsce badania w tym obszarze prowadzone były dość wyrywkowo i dotyczyły potrzeb informacyjnych użytkowników związanych zawodowo z ochroną zdrowia oraz oferty edukacyjnej bibliotek medycznych w tym obszarze. Jednakże w literaturze fachowej wciąż brakuje odpowiedzi na pytania, jakich informacji zdrowotnych poszukują Polacy, gdzie i jak to robią.

Projekt „Informacja zdrowotna – oczekiwania i kompetencje polskich użytkowników. Badania pilotażowe”, rozpoczęty w 2012 r. w Instytucie Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych UW jest prowadzony przez zespół pracujący pod kierunkiem dr hab. Małgorzaty Kisilowskiej. Jego celem jest przeprowadzenie badań kompetencji informacyjnych w zakresie pozyskiwania informacji zdrowotnej oraz określenie oczekiwań użytkowników odnośnie modelu udostępniania tego rodzaju informacji.

Podjęte badania miały zatem charakter eksploracyjny. Przy ich prowadzeniu zdecydowano się na połączenie metod ilościowych (badania sondażowe z wykorzystaniem kwestionariusza ankiety) i jakościowych (wywiady swobodne ukierunkowane). W wyniku badań uzyskano obszerny zbiór danych ilościowych i jakościowych, które pozwalają na rozpoznanie specyfiki kompetencji informacyjnych w zakresie informacji zdrowotnej, jak również potrzeb i oczekiwań użytkowników. Jednocześnie jest to ciekawy i nowatorski przykład wykorzystania na gruncie informatologii metod badawczych stosowanych w naukach społecznych i ich triangulacji.

Celem komunikatu jest przedstawienie doświadczeń uzyskanych podczas prowadzenia badań w ramach projektu „Informacja zdrowotna – oczekiwania i kompetencje polskich użytkowników” jako przykładu wykorzystania metod badawczych stosowanych w naukach społecznych oraz ich skrzyżowania w celu uzyskania możliwie pełnego obrazu wybranego problemu.


Sesja IX: Centra informacji. Systemy informacji. Serwisy informacji


MARIUSZ LUTEREK

Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych, Uniwersytet Warszawski

e-Urząd-Biblioteka-Obywatel. Biblioteki jako pośrednicy w dostępie do informacji i usług publicznych

Informatyzacja sektora publicznego pozwala m.in. usprawnić sposób dostarczania informacji i usług publicznych obywatelom – dzięki przeniesieniu ich do środowiska elektronicznego są dostępne bez ograniczeń czasowych czy geograficznych. W praktyce jednak okazuje się, że także w tym obszarze coraz większą rolę odgrywa tzw. podział cyfrowy – osoby wykluczone (ze względu na sytuację materialną, brak odpowiednich kompetencji informatycznych i/lub informacyjnych itp.) nie są beneficjentami tak ukierunkowanej modernizacji sektora publicznego. Co więcej, niektóre usługi publiczne dla obywateli, np. w USA, dostępne są już tylko w środowisku elektronicznym. Wdrożenie podobnego rozwiązania rozważano w trakcie prac nad Europejską Agendą Cyfrową. W tym kontekście istotne jest zapewnienie osobom zagrożonym wykluczeniem cyfrowym odpowiednich możliwości wchodzenia w relacje z sektorem publicznym, np. poprzez przyjęcie na siebie funkcji pośredniczącej przez biblioteki publiczne. Proponowany referat przedstawia założenia projektu badawczego dotyczącego pośredniczenia bibliotek publicznych w dostępie do informacji i usług publicznych.


MAŁGORZATA JANIAK

Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Naukowe systemy informacyjno-wyszukiwawcze – ogólne, czy specjalistyczne – problematyka projektowania i efektywności

W referacie podjęto się refleksji nad narzędziami wspomagającymi projektowanie i funkcjonalność współczesnych naukowych systemów informacyjno-wyszukiwawczych. Z jednej strony funkcjonują bowiem w nauce duże systemy, jak np. ogólnoświatowe wyszukiwarki naukowe, czy rozwiązania komercyjne, dzięki którym użytkownicy mają dostęp do wielu źródeł informacji (dla których charakterystyczny jest założony przez twórców zakres i zasięg danych). Do tego tworzone są systemy firmowe umożliwiające tworzenie spersonalizowanych narzędzi poprzez podłączanie różnorodnych baz, czy serwisów, własnych, ogólnie dostępnych, jak i komercyjnych (jak np. Primo w Oxfordzie, zwane tak SOLO). Ale z drugiej strony systemy typu subject gateways nie osiągnęły założonego wcześniej rozwoju oraz nie opanowały „rynku” informacyjnego – np. Intute został zamknięty z powodów finansowych.

W Polsce jest podobnie. Trwają prace nad utworzeniem uniwersalnej, otwartej, repozytoryjnej platformy hostingowej i komunikacyjnej dla sieciowych zasobów wiedzy dla nauki – Synat (System Nauki i Techniki). Prowadzone są także zamierzenia mające scentralizować prace digitalizacyjne (nie tylko dokumentów, ale także multimediów), czy też bibliograficzne rozbudowane o indeksy cytowań. Z drugiej strony zgłoszona została propozycja ograniczenia zakupu licencji krajowych wyłącznie dla źródeł dostępnych poprzez Wirtualną Bibliotekę Nauki. Obcinane są także dotacje krajowe czy instytucjonalne na lokalne bazy danych.

Warto więc przeanalizować problematykę tworzenia i funkcjonowania różnorodnych systemów informacyjnych – plusy i minusy systemów ogólnych, międzynarodowych i krajowych oraz lokalnych, często bardzo nastawionych na konkretnego użytkownika, a także problematykę narzędzi, które mogą być pomocne przy ich tworzeniu i ocenianiu. Do analizy systemów oraz przedstawienia obszaru metod, które mogłyby umożliwić porównywanie tak różnorodnych systemów zostaną wybrane następujące elementy: 1) problemy projektowe: zakresy, zasięgi (w tym ogólność i unikatowość danych; metodologia doboru źródeł), 2) elementy projektowania skierowane na różne typy danych oraz formaty ich prezentacji, 3) zastosowane możliwości wyszukiwawcze, 4) typy użytkowników, którzy związani są z konkretnymi systemami informacyjnymi (ogólny profil użytkownika, zidentyfikowane, założone z góry potrzeby), 5) możliwości personalizacji systemów (w tym także dodawania własnych informacji i prac), 6) elementy komunikacji naukowej w systemach (wraz z dostępem do mediów społecznościowych) oraz ostatecznie 7) efektywność poszczególnych systemów (ze względu na rodzaje dostępu do danych, jak i ze względu na same obiekty posadowione w systemach lub w jakiś sposób połączone relacjami z systemem ogólnym).

Tabelaryczny wykaz zalet oraz wad systemów i narzędzi do ich opisania i oceniania uzupełniony zostanie oceną samych założeń systemów (wybranych).


STANISŁAWA KUREK-KOKOCIŃSKA

Katedra Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej, Uniwersytet Łódzki

Bliżej kultury muzycznej: współczesne centra informacji

Przedmiotem referatu będą centra informacji muzycznej dostępne szerokiej publiczności w sieci Internetu, które zawierają w sobie wiadomości z zakresu tzw. muzyki poważnej. Podejmę próbę charakterystyki kilku portali i serwisów, które powstały po to, aby prezentować kulturę muzyczną, jej przedstawicieli, ich dokonania i formy działalności, poszerzając przy tym znajomość literatury muzycznej w społeczeństwie. Wybrane do analizy źródła są tworzone przez instytucje muzyczne oraz inne organizacje ściśle związane z muzyką, reprezentujące podmioty życia muzycznego o różnym charakterze: naukowym, branżowym, komercyjnym, promocyjnym oraz środowisko melomanów.


DOMINIKA CZERNIAWSKA

Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego, Uniwersytet Warszawski, ISS UW

Naukowcy na rozstaju dróg – jak nowe technologie komunikacyjne wpływają na sposoby
uprawiania nauki?

Rozwój technologii informacyjno-komunikacyjnych ogromnie wpłyną na sposób komunikowania się naukowców. Potrzeby lepszej i bardziej bezpośredniej komunikacji związane są z specyfiką działalności naukowej. Pierwsze połączenie internetowe zostało ustanowione właśnie pomiędzy jednostkami naukowymi w celu polepszenia komunikacji. Finansowana przez Departemant Obrony sieć ARPANet połączyła w pierwszej kolejności Uniwersytet Kalifornijski w Los Angeles, Stanford Research Institute, Uniwersytet Kalifornijski w Santa Barbara i Uniwersytet w Utah. Obecnie możemy obserwowować umasowanie komunikacji naukowej zapośredniczonej przez internet. Nie jest to już tylko poczta elektroniczna, proste repozytoria czy strony instytucji. Obserwowujemy drugą falę cyfryzacji środowiska naukowego. Do praktyk naukowców włączane są nowe platformy do zarządzania treściami (np. Mendeley), poszukiwania osób i treści (np. Academi.edu), pozyskiwania informacji (Twitter, RSS), dzielenie się wiedzą (otwarte repozytoria, blogi). Wszystkie te narzędzia wplatają się w świat nauki, stopniowo zmieniając to jak nauka jest obecnie uprawiana i w jaki sposób efekty działań naukowych są rozpowszechniane. Druga fala cyfryzacji zaczyna w coraz większym stopniu dotykać również polskie środowisko naukowe. Obserwować możemy wzrost zainteresowania nowymi formami komunikacji i dzielenia się treścią. Stare i nowe praktyki komunikacyjne tworzą współczesny krajobraz polskiej nauki. Bardzo istotne jest odnotowanie tych zmian. Jak polscy naukowcy korzystają w nowych technologii komunikacyjno-informacyjnych? Co zyskują, a co tracą? Czy zmiany, które możemy obserwować, wpływają na fundamenty sposobu uprawiania nauki czy są jedynie „ułatwieniem”? Badania obejmują serię wywiadów z polskimi naukowcami, którzy próbują włączyć do swoich praktyk nowe narzędzia komunikacji.


Sesja X: Koncepcje informacji. Strategie informacyjne


ADAM PAWŁOWSKI

Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa, Uniwersytet Wrocławski

Jak definiować informację?

Pojęcia informacji, komunikacji i wiedzy charakteryzują dziś naukowy i publiczny dyskurs najbardziej rozwiniętych społeczeństw, przenoszących swoją gospodarczą, poznawczą i kulturalną aktywność ze sfery fizykalnej do wirtualnej. Jednak wyrazy lub wyrażenia najczęściej używane stają się wieloznaczne, a zarazem znaczeniowo przezroczyste. Wieloznaczność wynika z ich powszechnego użycia i wysokiej frekwencji (relację wprost proporcjonalnej zależności pomiędzy tym ostatnim parametrem a liczbą znaczeń leksemu opisuje tzw. prawo Kryłowa). Przezroczystość znaczeniowa oznacza natomiast stosowanie wyrazów i wyrażeń jako etykiet, a nie terminów znaczących. Są one oznaką przynależności nadawców do określonego kręgu badawczego lub intelektualnego. Ich dokładny sens wydaje się w takich wypadkach tyleż oczywisty, co drugorzędny.

Tematem mojego wystąpienia będzie przedstawienie i porównanie kilku definicji informacji (m.in. w ujęciu cybernetycznym, psychologicznym, bibliologicznym, organizacyjnym, teoriosystemowym, filozoficznym). Spróbuję także przedstawić niektóre wątki dyskusji na temat relacji pomiędzy fundamentalnymi pojęciami współczesnej ontologii, czyli informacją, energią i materią.


MARTA GRABOWSKA

Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych, Uniwersytet Warszawski

Założenia unijnej strategii Europa 2020 w zakresie europejskiego społeczeństwa informacyjnego

Celem referatu jest przedstawienie obecnej sytuacji w zakresie budowy społeczeństwa informacyjnego w Unii Europejskiej. W 2013 r. dobiega końca unijna perspektywa 2007-2013. W 2014 r. wejdzie w życie strategia Europa 2020, a w jej ramach realizowana będzie Europejska agenda cyfrowa, jako jeden z siedmiu głównych projektów tej strategii. Realizacja Europejskiej agendy cyfrowej, zapoczątkowana już w 2010 r. przynosi nowe spojrzenie na realizację założeń społeczeństwa informacyjnego w Europie oraz na badania w tym zakresie. Niepowodzenia realizacji Strategii Lizbońskiej, tj. stosowanie miękkiego prawa w tym zakresie oraz rozproszenie środków finansowych pomiędzy Unię i państwa członkowskie przyczyniły się do dokonania reasumpcji głównych założeń rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Europie i przygotowania nowych projektów oraz wdrażania nowych narzędzi stymulujących rozwój infrastruktury cyfrowej. Zamknięcie z dniem 30 czerwca 2012 r. Dyrekcji Generalnej Społeczeństwo Informacyjne i Media oraz utworzenie nowej Dyrekcji Generalnej Sieci Komunikacyjne, Treści i Technologie kieruje zarówno badania jak i działania praktyczne w tym zakresie na nowe tory w Unii Europejskiej. Bliższe przyjrzenie się zarysowanym kierunkom strategicznym może być pomocne w formułowaniu tematów badawczych jak i celów dydaktycznych.


ANETA JANUSZKO-SZAKIEL

Biblioteka Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego

Koncepcje trwałej ochrony polskich zasobów cyfrowych.

Tworzenie kolekcji cyfrowych dokumentów stało się powszechnym elementem działalności polskich instytucji nauki i kultury. Realizowane w naszym kraju od wielu lat procesy publikowania elektronicznego oraz digitalizacji materiałów drukowanych, doprowadziły do powstania i intensywnego rozwoju zasobów cyfrowych bibliotek, archiwów, instytucjonalnych repozytoriów, depozytów materiałów dydaktycznych, kolekcji dokumentów audiowizualnych, zapisanych w cyfrowych formatach. Zasoby te, zgodnie z raportem opracowanym w 2009 roku na zlecenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pn. Program digitalizacji dóbr kultury oraz gromadzenia, przechowywania i udostępniania obiektów cyfrowych w Polsce 2009-2020, powinny, w latach 2013-2020, zostać objęte programem ochrony, zapewniającym bezpieczeństwo ich nienaruszalności oraz przechowanie w formatach, które umożliwią korzystanie z ich treści w długiej perspektywie czasowej. Jednym z założeń przyjętych w raporcie jest zbudowanie sieci bezpiecznych magazynów danych oraz repozytoriów cyfrowych, trwale przechowujących obiekty cyfrowe.

W odniesieniu do wspomnianego raportu, w referacie zostaną przedstawione koncepcje trwałej ochrony cyfrowych zasobów polskiej nauki i kultury. Uwzględnione zostaną założenia Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP odnoszące się do powołania merytorycznych centrów kompetencji monitorujących prace digitalizacyjne oraz odpowiedzialnych miedzy innymi za wdrażanie zmian technologicznych dotyczących przechowywania danych cyfrowych.

Obok działań MKiDN w referacie zostanie zwrócona uwaga na inne koncepcje trwałej ochrony polskich zasobów cyfrowych. Przedstawione zostaną inicjatywy archiwizacyjne Poznańskiego Centrum Superkomputerowo-Sieciowego (PCSS), tj.: Krajowy Magazyn Danych, Usługa Archiwizacyjna Platon U4, dArceo. Pod dyskusję zostanie poddana kwestia zasadności utworzenia centralnego systemu depozytowego dla trwałej ochrony polskiego zasobu nauki i kultury oraz możliwości współpracy MKiDN z PCSS w tym zakresie. Zostanie przedstawione również stanowisko bibliotekarzy i pracowników informacji dotyczące utworzenia sieci instytucjonalnych, lokalnych, bądź regionalnych systemów depozytowych, powstających i funkcjonujących na podstawie zunifikowanych, powszechnie akceptowanych procedur. Celem referatu jest otwarcie dyskusji nt. przyjęcia roli koordynatora działań na rzecz trwałej archiwizacji cyfrowego zasobu polskiej nauki i kultury.


TOMASZ GALEWSKI

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Gospodarczy ład informacyjny w Polsce. Wstęp do badań

Celem artykułu jest przedstawienie pewnej luki, jaka istnieje w dorobku ekonomii informacji, a mianowicie braku określenia gospodarczego ładu informacyjnego w Polsce, czyli kompleksu gospodarczych norm procesów, systemów i zasobów informacji gospodarczej, na podstawie, której funkcjonuje polska gospodarka. Luka ta powstała na skutek przechodzenia Polski na kolejny etap rozwoju społeczno-gospodarczego, czyli społeczeństwa informacyjnego. Zgodnie z nazwą, w społeczeństwie informacyjnym kluczowym czynnikiem egzystencji i rozwoju staje się informacja – konieczne staje się więc poznanie jej istoty oraz wpływu na poszczególne zjawiska gospodarcze i społeczne. Zakładając, za J. Oleńskim, że ład informacyjny kształtuje się wraz z rozwojem cywilizacyjnym, to można uznać, że społeczeństwo informacyjne wymaga innych norm, procesów i systemów informacyjnych niż społeczeństwo industrialne. Na tej podstawie przyjęta zostaje główna hipoteza badawcza, że obecny gospodarczy ład informacyjny w Polsce nie jest optymalny dla funkcjonowania gospodarki. Hipotezy szczegółowe dotyczą poszczególnych relacji w gospodarczym ładzie informacyjnym, a w szczególności między głównymi podmiotami tego ładu, czyli przedsiębiorstwami, konsumentami i administracją państwową i samorządową.

W proponowanym artykule, autor chce przedstawić koncepcję badań nad określeniem obecnego stanu gospodarczego ładu informacyjnego w Polsce oraz wyznaczeniem „optymalnego” ładu informacyjnego, czyli takich norm, procesów i systemów informacyjnych, które najlepiej będą wspierać realizację procesów gospodarczych. Konstrukcja pracy podporządkowana zostanie poszczególnym funkcjom deskryptywno-generatywnym procesów informacyjnych, tzn. funkcji identyfikacyjnej, analityczno-diagnostycznej i rozwiązywania zadań decyzyjnych. W pierwszym etapie uwaga zostanie zwrócona na funkcję identyfikacyjną, czyli na konieczność opracowania charakterystyki strukturalnej systemu i przebiegu procesów informacyjnych w gospodarce oraz na ustaleniu mierników pozwalających ustalić relewancję istniejącego gospodarczego ładu informacyjnego do charakterystyk społeczeństwa informacyjnego. Druga faza prac, to ocena stanu faktycznego gospodarczego ładu informacyjnego na podstawie mierników wypracowanych w fazie pierwszej. Wyodrębnione zostaną obiekty, procesy i systemy informacyjne, które okażą się najbardziej przystosowane do wymogów społeczeństwa informacyjnego oraz te obszary, w których występują największe zaległości i problemy. Trzecia część prac, to stworzenie szerokiego wachlarza rozwiązań problemów wskazanych w fazie drugiej.

Artykuł ma być jedynie przyczynkiem do dyskusji nad koniecznością badań gospodarczego ładu informacyjnego w Polsce, które mogą się przyczynić do optymalizacji norm informacyjnych, obowiązków informacyjnych podmiotów gospodarczych, oraz do lepszej koordynacji procesów generowania, gromadzenia, przechowywania, przetwarzania i wykorzystywania zasobów informacyjnych. Pozytywny odbiór treści proponowanych w pracy oraz krytyczne uwagi posłużą zapewne do rozpoczęcia długoletnich prac nad przedstawionym tematem.


ZDZISŁAW DOBROWOLSKI

Instytut Informacji Naukowej i Studiów bibliologicznych, Uniwersytet Warszawski

O postaci książek w bibliotekach cyfrowych

Mamy do czynienia z wczesną fazą kształtowania cyfrowej postaci książki. Nadal nie wiadomo jakie formy przybierze ona w przyszłości, czy zostanie zachowana integralna postać książki, czy też zostaną wybrane inne sposoby przekazywania wiedzy. Kultura książki opiera się na założeniu, że wiedza o świecie powinna mieć charakter uporządkowany, nawet jeśli świat pozostaje dla nas zagadką. Harmonii i symetrii wiedzy odpowiada harmonia i symetria architektury książki. Paradygmat informacyjny oparty jest na innych założeniach, na dekonstrukcji książki. Oparty na wyszukiwaniu paradygmat informacyjny zdominował biblioteki cyfrowe, które są częścią globalnej architektury informacyjnej. Przemysłowa digitalizacja ma swój udział w kształtowaniu nowej postaci książki. Cyfrowej książce towarzyszy wirtualizacja jej postaci. Fizyczne cechy książki są coraz bardziej umowne. Biblioteki cyfrowe swobodnie traktują jej postać – rozmiar, kształt i kompletność książki traci na znaczeniu. Tabletowa rewolucja jeszcze ten proces przyśpiesza, a cyfrowe wydania książek rezygnują z tradycyjnych atrybutów książki, a zwłaszcza z podziału książki na określoną liczbę stron. Analiza postaci książki w bibliotekach cyfrowych i wirtualnych oparta jest na przykładach zaczerpniętych z największych i najbardziej wpływowych kolekcji: Google Books, HathiTrust, Internet Archive, Europeany, Bibliotheques numériques – Gallica, a z polskich Cyfrowej Biblioteki Narodowej Polona.


Możliwość komentowania jest wyłączona.